١. همه موجودات در یک سیر تکوینی و غیر اختیاری که لازمه ناموس هستی است به سوی خداوند در حرکت و صیرورتند: الا الَی اللَّهِ تَصیرُ الْامورُ [١]. وَ انَّ الی رَبِّک الْمُنْتَهی [٢]. انسان به عنوان یکی از موجودات و مخلوقات محکوم به این حکم است.

یا ایهَا الْانْسانُ انَّک کادِحٌ الی رَبِّک کدْحاً فَمُلاقیهِ [٣].

٢. در میان راهها یک راه است که راه مستقیم و شاهراه است و راه سعادت و راه اختیاری، یعنی راهی است که انسان باید آن را برگزیند.

٣. به دلیل اینکه انسان آنچه برمیگزیند از نوع راه است، پس انسان نوعی حرکت و طی طریق به سوی مقصدی را برمیگزیند و به عبارت دیگر به سوی کمال خود میخواهد حرکت کند. پس انسان یک موجود تکامل یابنده است و معنی اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقیمَ این است که خدایا ما را به راه راست تکامل هدایت فرما

٤. راه تکامل کشف کردنی است نه اختراع کردنی؛ برخلاف نظریه اگزیستانسیالیسم که مدعی است هیچ راهی و هیچ مقصدی وجود ندارد و انسان خود برای خود مقصد و ارزش میآفریند و راه میآفریند و انسان، آفریننده مقصد و آفریننده راه و آفریننده کمال یعنی آفریننده کمال بودن کمال و ارزش بودن ارزشهای خود است. از نظر قرآن، مقصد و راه و کمال

[١]. شوری/ ٥٣.

[٢]. نجم/ ٤٢.

[٣]. انشقاق/ ٦.