فرض کنید با دلی آسوده و حواسی جمع در فضایی آرام نشسته و این جهان پر جنب و جوش را در برابر خود گذاشته و به تماشای هر پستی و بلندی، دور و نزدیک، گوشه و کنار، بیرون و درون، ریز و درشت وی پرداخته چشم چرانی می‌کنید؛ فضایی است بیکران، کهکشانهای دهشت انگیز، انبوه منظومه‌ها، خورشیدهای متلألئ و درخشان، ستارگان و اقمار فروزان.

نزدیک‌تر بیاییم: زمین و افقهای نیلگون وی، جنگلهای انبوه و دریاهای خروشان، بیابانهای پهناور، جانوران زنده و سازمانهای درونی آنها، روابط زندگی و افکار و اندیشه‌های دامنه‌دار آنها، عناصر و ترکیبات، اتمهای متراکم و ملکولهای بیشمار، فعالیتهای فردی و دسته جمعی و تکاپوی حیرت انگیز تحولی و تکاملی آنها، و بالجمله این نظام بدیع را با همه بند و بارش که از مشاهده آن پای خرد در گل حیرت فرو می‌رود تماشا می‌کنید و هر چه می‌یابید به دل می‌سپارید.

در این بین یکباره به خود آمده و منتقل می‌شوید که اینهمه را که می‌بینید، دارید در آیینه می‌بینید نه به نحوی که می‌پنداشتید مستقیماً می‌بینید ١.

[١]. هدف از این تمثیل دو مطلب است:

الف. گذشته از این که ذات حق را به صورت پدیده‌ای از پدیده‌های جهان، و یا