اصول فلسفه و روش رئالیسم ط-صدرا - علامه طباطبایی با مقدمه و پاورقی استاد مطهری - الصفحة ٢٣ - مقدّمه

آن کوی، شکستگی می‌خرند و بس و بازار خودفروشی از آن سوی دیگر است؛ می‌گوید:

حقیقت این است که این جمله انتسابش به رسول اکرم ثابت نیست تا نوبت به بحث در مفهوم و معنی‌اش برسد. مرحوم میرزای قمی اعلی اللّه مقامه در جلد دوم‌ قوانین الاصول‌ بحثی درباره جواز و عدم جواز تقلید در اصول دین عنوان کرده است، یکی از ادلّه طرفداران تقلید و تعبد در اصول دین را همین حدیث می‌داند ولی خودش می‌فرماید:

«حدیث بودن این جمله مسلّم نیست و گفته‌اند کلام سفیان ثوری فقیه و صوفی معروف عامی است. گویند عمرو بن عبید معتزلی درباره عقیده معروف معتزله درباره «منزلة بین المنزلتین» سخن می‌گفت، پیر زنی با تلاوت یک آیه قرآن به او جواب داد، سفیان ثوری که حاضر [در] جلسه بود گفت: علیکم بدین العجائز.»

بعلاوه کسانی که این جمله را به صورت حدیث نقل کرده‌اند داستانی نیز نقل کرده‌اند که روشن می‌کند مفهوم آن جمله نه آن چیزی است که حنابله و اهل حدیث می‌گویند و نه آن چیزی که محمد لاهیجی و یا مولوی به عنوان توجیه بیان کرده‌اند.

داستان این است که پیغمبر اکرم صلّی اللّه علیه و آله و سلّم با اصحاب خویش بر پیر زنی گذشت که با چرخ دستی نخریسی می‌کرد، از او پرسید خدا را به چه دلیل شناختی؟ پیر زن دستش را که به دسته چرخ بود و چرخ را به سرعت می‌گرداند از دسته چرخ برداشت و طبعا چرخ پس از چند لحظه متوقف شد، پیر زن گفت: به این دلیل؛ همچنانکه این چرخ را دستی می‌باید که آن را به گردش آورد چرخ عظیم جهان را نیز که همواره در گردش است دستی مقتدر می‌گرداند. در این وقت بود که رسول اکرم فرمود: «علیکم بدین العجائز».

بنابراین نقل، آن پیر زن برهان محرک اول ارسطویی را با فطرت صاف و زبان‌