مجاهد انسانی آزاداندیش بود. او پس از احاطه به مفاهیم کلمات و وضع لغوی واژه‌ها و فهم عرفی شایع در آن زمان، بر اساس آنچه از ظاهر لفظ قرآن برایش هویدا می‌گردید و عقل رشید و فطرت سلیم نیز به همان رهنمون می‌ساخت، قرآن را تفسیر می‌کرد. علاوه بر این، مبانی شریعت و پایه‌های استوار دین را نیز از پیش آموخته و به کلمات عالمان برجسته امت و اصحاب برگزیده و پیشگام نیز مراجعه می‌کرد و به مدد تمام اینها به تفسیر قرآن می‌پرداخت. نکته‌ای که در هر مفسر آزاداندیش، زبردست و آگاه باید فراهم آمده باشد.
او در تفسیر آیه مبارکه «فَقُلْنا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِینَ» [١] می‌گوید: «آنان حقیقتا به بوزینه تبدیل نشدند بلکه آیه جنبه ضرب المثل دارد، همان طور که در آیه «کَمَثَلِ الْحِمارِ یَحْمِلُ أَسْفاراً» [٢] نیز چنین است.- وی می‌گوید:- یعنی قلب‌های آنان مسخ شده و همچون قلب بوزینگان گردید که نه پند و اندرزی را می‌پذیرد و نه با نهی و بازداشتن پرهیز می‌کند». مرحوم طبرسی می‌گوید: «این تفسیر، مخالف ظاهر آیه است و بیشتر مفسران آن را پذیرفته‌اند و هیچ انگیزه وادار کننده به چنین تفسیری وجود ندارد» [٣].
زمخشری در اینجا سخنی دقیق، ظریف و ادیبانه دارد که با تفسیر مجاهد همگون است. می‌گوید: «آیه «کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِینَ» دو خبر است و معنای آن این است که در وجود خود، میان بوزینگی و خسؤ یعنی خواری و مطرود بودن جمع کنید» [٤].
به عبارت دیگر، آمیخته‌ای از بوزینگی، خواری و سرافکندگی باشید؛ از این روست که ابوالفتوح رازی از دانشمندان سده ششم هجری می‌گوید: «مجاهد گفت: معنای آیه آن است: «أذلاء صاغرین» ذلیل و پست و در این پند و اندرزی است آنان را ...» [٥].
فخر رازی (٦٠٦- ٥٥٤) می‌گوید: «آنچه مجاهد- رحمه اللّه- گفته است انصافا

[١] «پس ایشان را گفتیم: بوزینگان طرد شده باشید». بقره ٢: ٦٥.
[٢] «همچون مثل خری است که کتاب‌هایی را بر پشت می‌کشد». جمعه ٦٢: ٥.
[٣] مجمع البیان، ج ١، ص ١٢٩. جامع البیان، ج ١، ص ٢٦٣. تفسیر مجاهد، ص ٧٦- ٧٥.
[٤] تفسیر تفسیر الکشاف، ج ١، ص ١٤٧.
[٥] تفسیر ابو الفتوح، ج ١، ص ٢١٧.