و هر چه امت بدان نیاز داشته- که فهم تمامی معانی قرآن از آن جمله است- هرگز ناگفته رها نساخته است. چه اینکه او مأمور بیان قرآن است؛ همان گونه که مأمور ابلاغ آن بوده است. گستردگی تفسیر کلبی هم امری معقول می‌نماید؛ زیرا این گستردگی در تفسیر، ناشی از گستره علم و تربیت یافتن وی در کوفه، پایگاه علم و جایگاه صحابه دانشمند پیامبر است؛ لذا این امر موجب کاستی در شأن او نمی‌گردد.
و لا عیب فیهم غیر أنّ سیوفهم بهنّ فلول من قراع الکتاب
[١] تفسیر کلبی هنوز هم موجود است و دکتر شواخ نسخه‌های خطی بر جای مانده از آن در کتابخانه‌های امروز جهان را از تاریخ نگارش (به سال ١٤٤) تا قرن دوازدهم در کتاب خود برشمرده است. [٢]

جایگاه ابو صالح‌

ابو صالح- که او را باذام یا باذان هم می‌گفتند- غلام ام هانی دختر ابو طالب است.
وی از امیر مؤمنان علیه السّلام و ابن عباس و ام هانی روایت دارد و چهره‌های برجسته‌ای چون اعمش، سدّی بزرگ، کلبی، ثوری و دیگران از او روایت کرده‌اند.
علی بن مدینی از یحیی قطان نقل می‌کند: «من کسی از بزرگان معاصر را نمی‌شناسم که از او (ابو صالح) روایت نکرده باشد و کسی را هم نشنیده‌ام درباره‌اش چیزی گفته، از او به بدی یاد کند».
ابن حجر می‌گوید: «تنها عجلی او را توثیق کرده است و هنگامی که عبد الحق- در احکام- او را بسیار ضعیف شمرد، ابو الحسن بن قطان در کتابش بر او خرده گرفت و آن را نپذیرفت» [٣]. ابن معین می‌گوید: «خدشه‌ای در شخصیت او نیست». ابن عدی می‌گوید: «تمام روایات او در زمینه تفسیر است» [٤].
آری! دلیلی بر ضعیف شمردن او و امثال او وجود ندارد، جز آنکه اینان بر محور

[١] این شعر، برخی عیب جویی‌ها را مایه ستایش طرف می‌شمارد و می‌گوید: «این گروه کاستی ندارند جز لبه‌های شمشیرهایشان بر اثر کوبیدن بر سر انبوه دشمنان، برگشتگی برداشته است»؛ از این رو گستردگی تفسیر کلبی عیب شمرده نمی‌شود، بلکه مدح اوست و از گستردگی دانش و فراوانی اطلاع او حکایت می‌کند.
[٢] معجم مصنفات القرآن الکریم، ج ٢، ص ١٦٩- ١٦٦، شماره ١٠٠٥.
[٣] تهذیب التهذیب، ج ١، ص ٤١٧.
[٤] میزان الإعتدال، ج ١، ص ٢٩٦.