تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٤٧١

انگشتان تا کعبین). این نکته‌ای است که صحت قرائت نصب را تأیید می‌کند و این قرائت، همان است که همه مسلمانان در بستر زمان بر اساس آن مشی کرده‌اند و بر اساس ضوابطی که بیان داشتیم قرائت برگزیده ما نیز هست.
در هر حال چه «ارجل» مجرور خوانده شود و چه منصوب، عطف بر «رؤوس» خواهد بود و عطف بر «ایدی» نیست؛ در نتیجه دلیلی بر شستن پاها وجود ندارد. از این روست که از ظاهر آیه تنها حکم مسح به دست می‌آید و ائمه اهل بیت علیهم السّلام بدین حکم تصریح کرده‌اند.
از مولا امیر مؤمنان علیه السّلام روایت شده است که فرمود: «در قرآن، تنها حکم مسح پاها نازل شده است» [١]؛ و از ابن عباس نقل شده است که گفت: «در کتاب خدا تنها مسح تعیین شده است، ولی مردم از پذیرش آنچه به جز شستن پاهاست سر باز می‌زنند» [٢]. این سخن ابن عباس نوعی اعتراض بر عامه است که با ظاهر قرآن، که با قواعد فنی و ادبی و اصول نیز همسوست مخالفت ورزیده‌اند. شیخ محمد عبده می‌گوید: «ظاهرا «ارجل» بر «رؤوس» عطف شده است؛ یعنی «و امسحوا بأرجلکم إلی الکعبین».- عبده می‌گوید- مسلمانان درباره اینکه حکم پاها؛ شستن است یا مسح کردن اختلاف نظر دارند؛ جمهور مسلمانان حکم شستن را برگزیده‌اند و شیعه امامیه حکم مسح را ... فخر رازی از قفّال روایت می‌کند که حکم به مسح، نظر ابن عباس، انس بن مالک، عکرمه، شعبی و امام باقر علیه السّلام است». عبده می‌گوید:
«دلیل جمهور مسلمانان در این مسأله (شستن پاها) سیره عملی مسلمانان صدر اول و نیز احادیثی است که در این زمینه رسیده است». عبده در ادامه گفتار را به درازا کشانده و نظر طبری در مسأله را که قائل به جمع بین هر دو حکم- غسل و مسح- است بیان داشته، سپس کلام آلوسی و تهاجم وی بر شیعه را که نظایر آن در کتب اهل سنت فراوان است در ضمن کلامی بسیار طولانی آورده است. [٣]

---

[١] ر. ک: وسائل الشیعه، ج ١، ص ٤٢٠، شماره ١٠٩٥/ ٨.
[٢] همان، شماره ٧.
[٣] تفسیر المنار، ج ٦، ص ٢٢٧ و ٢٣٥.