تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٣٥٦ - چهرههای بارز تابعان

بزرگان مدینه از نظر علمی و فقهی بود. به سال ١٠٨ در سن ٧٨ سالگی درگذشت.
گفته‌اند: در حادثه سقوط سقف مسجد النبی به همراه گروهی در زیر آوار جان داد» [١].

یک نکته‌

ترمذی می‌گوید: «از قتیبه شنیدم که می‌گفت: گفته‌اند که محمد بن کعب در زمان حیات پیامبر متولد شد!». ابن حجر می‌گوید: «این سخن حقیقت ندارد.
آن که در زمان حیات پیامبر متولد شده پدرش بود، اما خودش در اواخر خلافت امیر مؤمنان به سال ٤٠ متولد گردیده است» [٢]، ولی با توجه به اینکه او از امیر مؤمنان، ابن مسعود، ابو ذر و امثال آنان روایت کرده، بایستی ولادت او خیلی پیش از سال ٤٠ بوده باشد؛ خصوصا اینکه تصریح شده او در سال ١٠٨ فوت کرده و ٧٨ سال سن داشته است. بنابراین به نظر می‌رسد ولادت او در خلافت عمر، سال ٢٠ بوده است. همچنین ابن شهرآشوب از محمد بن منصور سرخسی از محمد بن کعب قرظی روایت کرده که او پیامبر صلّی اللّه علیه و آله را در خواب دید. حضرت به او ١٨ دانه خرما داد، و آن را چنین تعبیر کرد که ١٨ سال زندگی خواهد کرد. فراموش نمود تا اینکه روزی در جمع فراوانی، خدمت علی بن موسی الرضا علیه السّلام که به سفر خراسان می‌رفت رسید، و در جلوی حضرت، طبقی از خرما گذاشته شده بود.
حضرت ١٨ دانه خرما برداشتند و به او دادند. او بیشتر خواست. حضرت فرمود:
اگر جدم رسول خدا صلّی اللّه علیه و آله به تو بیشتر داده بود، من هم می‌دادم» [٣].
به نظر ما این ماجرا به پسرش حمزه یا عبد اللّه یا یکی از نوادگان او منسوب است؛ زیرا مسافرت امام به خراسان در سال ٢٠٠ بوده است. [٤] البته این روایت را مرحوم صدوق نقل کرده و به ابو حبیب نباجی نسبت داده است. [٥]

---

[١] تهذیب التهذیب، ج ٩، ص ٤٢٢- ٤٢٠، شماره ٦٨٩.
[٢] همان، ص ٤٢١ و ٤٢٢.
[٣] به اختصار به نقل از مناقب آل ابی طالب، ج ٤، ص ٣٤٢. بحار الانوار، ج ٤٩، ص ١١٨ و ١١٩، شماره ٥.
[٤] تتمة المنتهی، ص ٢٩٤.
[٥] بحار الانوار، ج ٤٩، ص ٣٥، شماره ١٥. عیون اخبار الرضا، ج ٢، ص ٢١٠ و ٢١١.