تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٣٢٧ - چهرههای بارز تابعان
است» [١].
شیوه عکرمه در تفسیر
در تفسیر، از شیوه مولا، استاد و پرورش دهنده خود، ابن عباس پیروی میکرد؛ یعنی صاحب اندیشهای آزاد و عقیدهای راسخ بود، بدون اینکه از کسی بهراسد یا کسی او را از انتخابش بازدارد؛ از این روست که خود را در معرض تهمتهای ناروایی قرار داد که بدخواهان میخواستند به استاد او، ابن عباس نسبت دهند، ولی از او هراس داشتند؛ لذا شاگردش را هدف قرار دادند تا بر شخصیت او خدشه وارد کنند.
اکنون به یک نمونه از تفسیر عکرمه میپردازیم:
او معتقد بود که از آیه وضو [٢] تنها مسح پاها استفاده میشود نه شستن آن و همواره به آن عمل میکرد. هر چند لازمهاش مخالفت با عموم فقهای زمان خود بود. یونس میگوید: «یکی از اصحاب عکرمه که تا «واسط» همراه او بود برایم نقل کرد که: ندیدم عکرمه پاهایش را در وضو بشوید و تنها به مسح آن اکتفا میکرد» [٣].
طبری از عبد اللّه عتکی آورده است که عکرمه گفت: «شستن دو پا واجب نیست و آیه تنها در مسح آنها نازل شده است»؛ همچنین از عمرو بن دینار از عکرمه از ابن عباس نقل کرده است که گفت: «وضو عبارت از دو شستن و دو مسح کشیدن است». همچنین جمع زیادی از تابعان به ویژه کسانی که تحت تأثیر اندیشه ابن عباس بودهاند از قبیل قتاده، ضحاک، شعبی، اعمش و دیگران و نیز جمعی از صحابه از قبیل انس بن مالک، جابر بن عبد اللّه و دیگران، همگی بر این عقیدهاند که آیه درباره مسح پاها، نه شستن آن نازل شده است. [٤]
[١] تقریب التهذیب، ج ٢، ص ٣٠، شماره ٢٧٧.
[٢] «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَکُمْ وَ أَیْدِیَکُمْ إِلَی الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِکُمْ وَ أَرْجُلَکُمْ إِلَی الْکَعْبَیْنِ».
مائده ٥: ٦.
[٣] مجمع البیان، ج ٣، ص ١٦٥. جامع البیان، ج ٦، ص ٨٣.
[٤] جامع البیان، ج ٦، ص ٨٢ و ٨٣. بیهقی در سنن خود، (ج ١، ص ٧٢) از ابن عباس روایت میکند که گفت:
«من در قرآن بیش از دو غسل و دو مسح چیزی نمییابم». همچنین در ص ٤٤ از رفاعة بن رافع نقل کرده است.
که گفت: «حکم پاها مسح است».