تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٣٠٠ - چهرههای بارز تابعان

ابو نعیم در کتاب «حلیه» از یحیی بن سعید و او از سعید بن مسیّب نقل می‌کند که سعید درباره آیه «رَبُّکُمْ أَعْلَمُ بِما فِی نُفُوسِکُمْ إِنْ تَکُونُوا صالِحِینَ فَإِنَّهُ کانَ لِلْأَوَّابِینَ غَفُوراً» [١] گفت: «مراد کسی است که گناه و سپس توبه کرده است و باز گناه و بار دیگر توبه کرده است، ولی در هیچ مورد عمدا به گناه بازنگشته است» [٢]. این دقیق‌ترین تفسیر آیه است؛ زیرا این آیه به چند شکل تفسیر شده است:
١. از ابن عباس و عمرو بن شرحبیل نقل شده است که مراد تسبیح گویانند.
٢. نیز از ابن عباس نقل شده که مراد مطیعان نیکوکارند.
٣. قتاده گفته است: مراد مطیعان و نمازگزارانند.
٤. از ابن منکدر و نیز از امام صادق علیه السّلام نقل شده است که: «مراد کسانی‌اند که بین نماز مغرب و عشاء نماز می‌گزارند».
٥. از عون عقیلی رسیده است: مراد کسانی‌اند که نماز ظهر می‌خوانند.
٦. مراد روی گرداننده از گناه و روی آورنده به خداست؛ که همین معنای آخر پسندیده است، ولی در شرایط و چگونگی آن اختلاف است.
از سعید بن جبیر نقل شده که گفت: «یعنی بازگشت کنندگان به سوی نیکی». و از مجاهد چنین نقل شده است: «یعنی کسی که در خلوت گناهان خود را به یاد می‌آورد و از آن استغفار می‌کند».
از عطاء بن یسار نقل شده است: «معنای آن این است که بنده گناه کرده سپس توبه می‌کند؛ خدا هم توبه او را می‌پذیرد؛ باز گناه کرده، دوباره توبه می‌کند و خدا توبه او را می‌پذیرد؛ برای بار سوم که گناه می‌کند، اگر توبه کرد، خداوند طوری توبه او را می‌پذیرد که اثرش نابود شدنی نیست». از عبید بن عمیر روایت شده است:
«اوّاب به معنای حفیظ است؛ یعنی کسی که می‌گوید: خداوندا! گناهانی را که در این مجلس مرتکب شدم بیامرز».