راستگو است» [١].
شیخ طوسی وی را از اصحاب سه تن از امامان اهل بیت: علی بن الحسین، محمد بن علی و جعفر بن محمد علیهم السّلام شمرده و او را از مفسران کوفه دانسته است. [٢]
وحید در تعلیقه‌اش می‌گوید: توصیف او به مفسر، مدح است. مامقانی می‌گوید:
«از مجموع آنچه درباره او آمده به دست می‌آید که وی از نیکان بوده است» [٣].
شیخ طوسی در تفسیر خود «تبیان» بسیار بر گفتار او تکیه دارد. ابن شهرآشوب هم او را از اصحاب امام زین العابدین دانسته است. [٤] هموست که داستان اسب تاختن اخنس بن زید بر جسد مبارک امام حسین علیه السّلام و اعمال بی‌شرمانه او را نقل کرده، می‌گوید: «او در همان شب دچار سوختگی شد، چون شعله از فتیله چراغ به او رسید و تمام بدنش را فرا گرفت تا او را خاکستر کرد» [٥].

طریق پنجم‌

که آن هم طریق نیکویی است؛ طریق عبد الملک بن عبد العزیز ابن جریج، ابو خالد مکی است. وی اصالتا رومی است و یکی از چهره‌های مورد قبول و فقیه مکه در زمان خود به شمار می‌رود. [٦] ابن خلکان می‌گوید: «عبد الملک از دانشمندان مشهور بود، و گفته شده وی اولین کسی بود که در صدر اسلام کتاب نوشت. به سال ٨٠ به دنیا آمد و در سال ١٥٠ درگذشت» [٧].
خطیب می‌گوید: «او احادیث زیادی از عطاء بن ابی رباح و دیگران دریافت کرده بود. از احمد بن حنبل نقل شده است که ابن جریج به بغداد آمد و بر منصور وارد شد. چون مدیون بود به منصور گفت: من آن قدر از ابن عباس حدیث گرد آورده‌ام که در این مورد هیچ کس به پایه من نمی‌رسد، ولی منصور- از شدت بخل- به او اعتنایی نکرد و چیزی به او نداد! از علی بن مدینی نقل شده است که من همه اسناد را مطالعه کردم و دانستم که آنها به شش نفر برمی‌گردد. سپس نام آن شش نفر را می‌آورد و می‌گوید: علم و دانش از این شش نفر به صاحبان کتاب‌ها رسید؛

[١] همان.
[٢] رجال طوسی، ص ٨٢، شماره ٥ و ص ١٠٥، شماره ١٩، و ص ١٤٨، شماره ١٠٥.
[٣] تنقیح المقال، ج ١، ص ١٣٧، شماره ٨٦١.
[٤] مناقب آل ابی طالب، ج ٤، ص ١٧٧.
[٥] بحار الانوار، ج ٤٥، ص ٣٢٢- ٣٢١.
[٦] میزان الاعتدال، ج ٢، ص ٦٥٩، شماره ٥٢٢٧.
[٧] وفیات الأعیان، ج ٣، ص ١٦٤، شماره ٣٧٥.