تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٣٢ - صحابه مفسر
سال» [١].
«زه» و «زی» در زبان فارسی به معنای دعا برای طول عمر است و از بن «زیستن» است.
آگاهیهای تاریخی و جغرافیایی ابن عباس
وی اطلاعات گسترده در تاریخ و جغرافی داشت و حوادث و جنگهایی را که در «شبه جزیره» رخ داده بود به خوبی میدانست؛ بخش فراوانی از این دانشها را از رهگذر مسافرتهای فراوان و سپس در مدت تصدی استانداری بصره به دست آورد. علاوه بر این در یکی از غزوهها که در سرزمین آفریقا اتفاق افتاد شرکت داشت. از اینها گذشته همواره بین نقاط مختلف «جزیرة العرب» برای کسب دانش در حال آمد و شد بود؛ زیرا وی برای شناخت سرگذشت هر نام یا جایی که در قرآن از آن یادی شده اهمیت زیادی قائل بود؛ به عنوان مثال درباره «احقاف» که در قرآن آمده است گفت: صحرایی است که بین عمان و سرزمین مهرة واقع شده است.
سرزمین مهره چنان که در سخنان ابن اسحاق آمده، همان «حضرموت» است. قتاده میگوید: «احقاف» عبارت است از شنزاری که به دریا اشراف دارد و در نزدیکی یمن واقع شده است. یاقوت حموی میگوید: «این سه گفتار در معنا با یک دیگر تفاوتی ندارند» [٢]. یاقوت درباره «بحرین» میگوید: «از ابن عباس روایت شده که بحرین یکی از ایالات (شهرهای) عراق است و حدود آن از عمان در ناحیه جرّفار شروع شده و تا کوههای یمامه گسترش مییابد» [٣]. در مورد «عرفه» میگوید:
«ابن عباس گفته است: حد عرفه از کوه مشرف بر بطن عرنه تا کوههای آن و قصر آل مالک و دشت عرفه گسترده است» [٤]. همچنین درباره مرز «شبه جزیره عربستان» میگوید: «بهترین مرزی که ذکر شده همان است که ابو منذر هشام بن سائب کلبی از
[١] جامع البیان، ج ١، ص ٣٤٠. الدر المنثور، ج ١، ص ٨٩.
[٢] معجم البلدان، ج ١، ص ١١٥.
[٣] همان، ص ٣٤٧.
[٤] همان، ج ٤، ص ١٠٤.