تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٢٣ - صحابه مفسر

وی تمامی موارد اسباب نزول را به نیکی آموخته بود به طوری که آیات حضری [١] را از سفری و نهاری را از لیلی [٢] به راحتی باز می‌شناخت و می‌دانست درباره چه کسی و چه وقت و کجا نازل شده است. اولین آیه نازل شده کدام است و آخرین آن کدام و اموری دیگر [٣] که جملگی به مهارت و نبوغ او در تفسیر قرآن گواهی می‌دهد.

٣. تکیه بر تفسیر منقول‌

سومین ویژگی تفسیر ابن عباس تکیه بر احادیث مأثور (منقول) از پیامبر صلّی اللّه علیه و آله و اهل بیت پاک و اصحاب برگزیده اوست.
در گذشته شواهدی را که بیانگر جست و جوی او از احادیث پیامبر بود یاد آور شدیم. وی در این راه از هیچ تلاشی فروگذار نمی‌کرد تا اینکه در دانش و فضیلت سرآمد اهل زمانش گردید. وقتی از او پرسیدند: چگونه به این همه دانش دست یافتی؟ گفت: «با زبانی پرسشگر و دلی فراگیر» [٤]. در بیان همین ویژگی که او در تفسیر خود، بر احادیث مأثور و دارای مأخذ درست تکیه می‌کرد، می‌گوید: «بیشتر اندوخته‌های تفسیری خویش را از علی بن ابی طالب آموختم» [٥] یا در جای دیگر می‌گوید: «آنچه در تفسیر اندوخته‌ام از دریای بیکران علم علی بن ابی طالب است» [٦].
همچنین مراجعه او به صحابه برای به دست آوردن سخنان پیامبر درباره مسائل دینی و از جمله احادیث تفسیری، دلیل دیگری بر توجه بالای او به تفاسیر صحیح منقول از پیامبر است.
دو روایتی را که از او نقل کردیم در واقع بیانگر این نکته است که تفاسیر او صبغه نقل دارد، هر چند این مطلب را به طور کلی گفته و به موارد جزئی آن اشاره نکرده است.

---

[١] آیاتی که در شهرها نازل شده.
[٢] در روز نازل شده یا در شب.
[٣] الاتقان، ج ١، ص ٥٦- ٥١ و ٧٠ و ٧١ و ٧٤ و ٧٧ و ٧٩ و ...
[٤] التصحیف و التحریف، ص ٣.
[٥] ابن طاووس، سعد السعود، ص ٢٨٥.
[٦] مقدمه تفسیر ابن عطیه (مقدمتان)، ص ٢٦٣.