الهی قرار گرفته و از آخرت ناامید و مأیوسند. [١]
علامه تستری درباره این دروغ‌های رسوا کننده و افتراهای ناروا و اینکه ابن عباس همواره کمر به خدمت امیر مؤمنان علیه السّلام بسته و تا زمان شهادت امام در بصره باقی ماند، تحقیقی عالمانه دارد. بر اساس تحقیقات علامه تستری، وی از کسانی بود که مردم را نسبت به بیعت با امام حسن علیه السّلام تشویق می‌کرد، به گونه‌ای که بعد از انعقاد پیمان صلح میان امام علیه السّلام و معاویه، ناچار ترک دیار نمود و روانه «بیت اللّه الحرام» گردید و همان جا ماند تا آنکه اجل به سراغش آمد. رحمت و رضوان الهی بر او باد. [٢]
استاد بزرگوار علامه فانی رحمه اللّه درباره ابن عباس و پیراستگی او از نسبت‌های ناروا، رساله‌ای کوتاه و رسا نگاشته و ساحت قدس او را از این گونه نسبت‌ها پاک ساخته و حق سخن را به خوبی ادا کرده است. خداوند پاداش نیک به وی ارزانی دارد. [٣]

گستره تفسیر ابن عباس‌

هنوز دهه اول از وفات پیامبر گرامی اسلام صلّی اللّه علیه و آله نگذشته بود که ابن عباس کار خود را منحصر به تفسیر قرآن و استنباط معانی آن کرد، [٤] در صورتی که دیگر صحابه را اموری دیگر، چون گرد آوری قرآن و آموزش قرائت آن، آموزش آداب و احکام، قضاوت، عهده‌داری امور سیاسی و ... به خود مشغول ساخته بود.
ابن عباس در این گیرودار تمام همت خویش را گرد فهم قرآن، آموزش، استنباط مفاهیم و بیان آن نهاده است و در پی جبران آنچه در زمان حیات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به جهت کمی سن و عدم آمادگی از کف داده بود، برآمد. بنابراین، بر در خانه علمای صحابه می‌رفت و سخت در فراگیری دانش به ویژه از امیر مؤمنان که دروازه شهر علم پیامبر است کوشا بود. از این گذشته، به راه انداختن جلسات درس در «مسجد النبی» برای تدریس علوم و معارف قرآنی و گستراندن تعالیم و دستورات دین از اصلی‌ترین

[١] اشاره به آیه ١٣ سوره ممتحنه.
[٢] ر. ک: قاموس الرجال، ج ٦، ص ٦٥- ٢.
[٣] چاپ قم- سال ١٣٩٨.
[٤] زرکشی، البرهان، ج ٢، ص ١٥٧. وی می‌گوید: «او خود را تنها برای همین کار آماده ساخته بود».