تفسیر و مفسران - معرفت، محمدهادی - الصفحة ٢٠٧ - صحابه مفسر

دیگر مفسر برجسته از میان صحابه، أبیّ بن کعب انصاری خزرجی است که هنگام ورود پیامبر صلّی اللّه علیه و آله به مدینه منوره نخستین کاتب پیامبر بود و در میان مسلمانان به دو لقب مشهور بود: ١. سید المسلمین؛ زیرا در دانش و کمال و فضل و شرف جایگاهی ممتاز داشت؛ ٢. سید القرّاء؛ زیرا پیامبر صلّی اللّه علیه و آله فرمود: «برجسته‌ترین قاریان أبیّ بن کعب است».
وی در زمان خلافت عثمان ریاست گروهی را که مأمور بودند قرآن‌های مختلف را یکسان کنند به عهده گرفت. این مسؤولیت را بعد از آنکه خلیفه گروهی را مأمور این کار کرده بود و آنان به دلیل بی‌کفایتی از انجام این مهم عاجز ماندند، بر عهده گرفت که مشروح این سرگذشت را در جای خود آورده‌ایم. [١] از او در زمینه تفسیر روایات فراوانی در دست است که بیشتر آنها سندهای معتبر دارد.
جلال الدین سیوطی می‌گوید: «از أبیّ بن کعب مجموعه عظیمی از تفسیر باقی مانده که ابو جعفر رازی از ربیع بن انس و او از ابو العالیه از أبیّ بن کعب نقل کرده و إسناد آن هم صحیح است. ابن جریر طبری و ابن ابی حاتم در تفسیرشان از آن فراوان نقل کرده‌اند. علاوه بر اینان حاکم در المستدرک و احمد بن حنبل در مسند نیز از آن مجموعه استفاده کرده‌اند» [٢].
ابو الصلاح حلبی (٤٤٧- ٣٧٤) أبیّ بن کعب و ابن مسعود را از جمله صحابه ثابت قدم در محبت اهل بیت علیهم السّلام می‌شمارد که از شیعیان خاص ایشان در قرن اول- پس از وفات پیامبر صلّی اللّه علیه و آله- محسوب می‌گردیدند. [٣] وی در ادامه می‌گوید:
«أبیّ بن کعب در این اندیشه بود که آنچه در نهان وجودش نهفته بود در روزهای واپسین زندگی خویش اظهار نماید که اجل به او مهلت نداد» [٤].
وی از جمله دوازده نفری بود که بر ابو بکر، به دلیل تصدی مقام خلافت در برابر