مباني نظري تجربه ديني - الشیرواني، علی - الصفحة ١٥٨ - ديدگاههاى ابنعربى درباره وحى و الهام

اما درباره الهام، ابن‌عربى معتقد است كه نوعى اخبار الهى است كه دو گونه واقع‌مى‌شود: با واسطه و بدون واسطه. الهام با واسطه، توسط فرشته‌اى صورت مى‌گيرد كه از ديده شخص الهام شده، پنهان است و مشهود او واقع نمى‌شود. الهام بدون واسطه، باارتباط مستقيم به حضرت حق و از وجه خاصى كه ميان حق و عبد برقرار است، صورت مى‌گيرد.[١]

در قسم نخست الهام، تفاوت ميان وحى نبى و الهام ولى در آن است كه پيامبر، فرشته‌اى را كه واسطه در وحى است، هنگام القاى وحى به رؤيت بصرى مشاهده مى‌كند؛ اما ولى تنها اثر او را حس مى‌كند و با رؤيت بصرى او را نمى‌بيند.[٢]

ابن‌عربى در جايى ديگر از فتوحات، تفاوت ميان ولى و نبى را در دريافت علوم و معارف، اين گونه بيان مى‌كند كه ولى تنزل ارواح بر قلب خود را مشاهده مى‌كند؛ اما فرشته‌اى را كه نازل مى‌شود، نمى‌بيند، بر خلاف پيامبر. آن‌گاه مى‌گويد:

فالوليّ يشهد الملائكة ولكن لا يشهدها ملقية عليه، أَو يشهدون الإِلقاء ويعلمون أَنه من الملك من غير شهود. فلا يجمع بين رؤية الملك والإِلقاء منه إِليه إِلّا نبيّ أَورسول؛

ولى فرشته را مشاهده مى‌كند؛ اما در حال القاى (علوم و معارف) بر خودش او را نمى‌بيند. گاهى نيز (اوليا) القا را مشاهده مى‌كنند و مى‌دانند كه از سوى فرشته است بى‌آن‌كه او را مشاهده كنند. بنابراين، تنها نبى يا رسول است كه هم فرشته را مشاهده مى‌كند و هم القاى از ناحيه او را.[٣]

اما قسم دوم الهام، كه بدون واسطه صورت مى‌گيرد، برترين و شريف‌ترين نوع القاى حقايق به بنده است و اين نوع القا است كه ميان نبى و ولى مشترك است.[٤]

از اين‌جا دانسته مى‌شود كه علاوه بر تفاوت محتوايى ميان وحى و الهام، اين تفاوت ميان نبى و ولى وجود دارد كه پيامبر در القاى با واسطه، فرشته را مى‌بيند؛ اما ولى، او را مشاهده بصرى نمى‌كند. براى جمع ميان اين مطالب و سخنان قيصرى در وجه تمايز ميان