مباني نظري تجربه ديني - الشیرواني، علی - الصفحة ٥٥ - الف) مخوف بودن

خوف و سطوتى كه در مواجهه با نومن پديد مى‌آيد، مقولاتى كاملاً منحصر به فرد و متمايز با ديگر موارد مشابه است.

الف) مخوف بودن‌

خوفى كه در اين‌جا مقصود است با ترس و هراسى كه در برابر عوامل طبيعىِ تهديدكننده، در انسان پديد مى‌آيد، كاملاً متفاوت است و حتى اختلاف ميان آن‌ها را نمى‌توان از باب اختلاف در شدت و ضعف به شمار آورد. بيمى كه در برابر نومن در آدمى پديد مى‌آيد و حالت خضوع و خشيتى خاص را در وجود انسان حاكم مى‌سازد، امرى است متفاوت با بيم از جان.[١] اتو براى توضيح اين حالت، به عباراتى از كتاب‌ مقدس تمسك مى‌جويد: در سفر خروج، باب ٢٣، آيه ٢٧ مى‌خوانيم:

بيم خود را پيش روى تو خواهم فرستاد و قومى را كه بديشان برسى، متحير خواهم ساخت.

در كتاب ايوب، باب ٩، آيه ٣٤ مى‌گويد:

كاش كه عصاى خود را از من بردارد و هيبت او مرا نترساند.

و در باب ١٣، آيه ٢١ مى‌گويد:

دست خود را از من دور كن و هيبت تو مرا هراسان نسازد.

به عقيده اتو همين احساس ترس و بيم[٢] منشأ نخستين پيدايش دين بوده است، حتى‌ در اشكال بسيار ابتدايى آن، كه به صورت ترس از نيروهاى شيطانى[٣] ظهور يافته است.[٤] اتو بر اساس همين بينش، همه تبيين‌هايى را كه مى‌خواهند بر اساس جانمندانگارى،[٥] جادوگرى، روان شناسى قومى و ترس از امور طبيعى، منشأ دين را جست وجو كنند، بر خطا مى‌داند؛ زيرا آن احساس اصيل و يگانه‌اى را كه بدان اشاره شد، و به عقيده اتو هسته اصيل دين و منشأ پيدايش و تداوم آن است، در نظر نمى‌آورند.[٦]

همان گونه كه اتو خود خاطرنشان ساخته است، نظريه‌اش در باب منشأ دين،