مباني نظري تجربه ديني - الشیرواني، علی - الصفحة ٢٢ - زندگى و آثار (١٨٦٩ - ١٩٠٩م)

[١] Easter.

[٢] Ibid., pp.١٠ – ١١.

[٣] systematic theology آن را به الاهيات دستگاهمند، نظاممند و الاهيات مدون و جامع ترجمه كرده‌اند. اين شعبه از الاهيات در حقيقت كل مباحث الاهيات را در بر مى‌گيرد و در آن به وظايف گوناگون اين علم توجه مى‌شود. صفت systematic در اين‌جا بدين معنا نيست كه در اين بخش از الاهيات، همه موجودات از خدا تا كوچك‌ترين ذرات يك نظام (system) مقام خاص خويش را دارند، بلكه عنوان system دالّ بر اين است كه موضوع الاهيات مدون و جامع، اوّلاً تنظيم و تدوين همه اجزاى مقوم علم الهى در يك منظومه جامع و مدون است و ثانياً، تشخيص نسبتى است كه با ديگر علوم و معارف بشرى دارد، خصوصاً آن‌ها كه به الاهيات نزديكند و ثالثاً، تحكيم اين ارتباط است. از اين رو، مى‌توان آن را به سه‌بخش فرعى تقسيم كرد:

الف) الاهيات فلسفى، الاهيات فلسفى عهده‌دار ايجاد رابطه ميان تفكر دنيوى و غيردينى (secular) و الاهيات است و روش آن تشريحى و توصيفى است و در جهت روشن ساختن مفاهيم اصلى الاهيات گام برمى‌دارد و در شرايطى تحقيق‌مى‌كند كه اصولاً علمى به نام الاهيات را ممكن مى‌سازد.

ب) الاهيات جزمى (dogmatic theology)، كه به تحقيق در اصول و اعتقاداتِ (dogma) دينى مى‌پردازد. مسائلى از قبيل تثليث، خلقت، هبوط و معاد، در زمره مسائل اصلى اين قسم الاهيات است.

ج) الاهيات اِعمالى يا اطلاقى (applied theology)، كه در آن به شرح و وصف و اطلاق ايمان در وجوه مختلف زندگى عينى توجه مى‌شود و جوانب گوناگون فرهنگى و اجتماعى و اخلاقى حيات ايمانى مطمح نظر قرار مى‌گيرد. (با استفاده از مقاله دكتر شهرام پازوكى، «مقدمه‌اى در باب الاهيات»، ارغنون، ش ٥ و ٦، ١٣٧٤).