حرف نداى يا گاهى همراه منادا نمى آيد; مانند: ربَّنا، ربّي و ربِّ، در صورتى كه منادا لفظ جلاله اللّه باشد، گاهى به جاى حرف ندا ميم مشدّد به آخر آن افزوده مى شود: اللّهمّ.

نگاهى به صحيفه سجاديه

صحيفه سجّاديه، كه از آن به زبور آل محمد(صلى الله عليه وآله) و انجيل اهل بيت(عليهم السلام) ياد مى شود، از آثار به جاى مانده از قرن اول هجرى و مشتمل بر دعاهايى از امام چهارم(عليه السلام) است كه آن حضرت به دو فرزند خود، زيد و امام محمدباقر(عليه السلام) املا نموده اند.

صحيفه سجّاديه مطابق آنچه در اختيار ماست، شامل ٥٤ دعا از ادعيه امام سجّاد(عليه السلام)است. اين كتاب بنا بر اسناد معتبر تاريخى، در سال ٥١٦ هـ . ق. توسط ابوعبدالله محمدبن احمد ـ خزانه دار آستان مقدّس حضرت على(عليه السلام) ـ با سماع و قرائت از ابومنصور محمدبن محمد شنيده شده است.

اين كتاب در بين علماى شيعه به عنوان اثرى متعلّق به امام چهارم(عليه السلام) از شهرت كاملى برخوردار است و بارها شرح و تفسير گرديده و علاّمه آقا بزرگ طهرانى در كتاب الذريعه از ٦٦ شرح كوتاه و مفصّل بر آن ياد مى كند.

صحيفه سجّاديه به شكلى كه امروز در اختيار ماست، تنها بخشى از دعاهاى منسوب به امام سجّاد(عليه السلام) مى باشد و مجموعه و ملحقات ديگرى نيز در همين زمينه تنظيم شده كه عده اى از بزرگان همچون شيخ حرّ عاملى، ميرزاحسين نورى، سيدمحسن امين به جمع آورى مستدركات آن اقدام كرده اند.[١]

آنچه اساس توجه و اهتمام بزرگان شيعه را نسبت به صحيفه تشكيل داده و موجب پيدايش مستدركات و شروح متعدّد بر آن شده، فصاحت و بلاغت ادعيه به همراه مضامين عالى اخلاقى، عرفانى و تربيتى آن هاست كه صدور چنين محتوا و مضامينى را از غيرمعصوم بعيد مى نمايد.[٢] در اين باره، سيدمحسن امين در كتاب اعيان الشيعه مى نويسد:

بلاغت الفاظ صحيفه و فصاحتى كه هرگز زوال نمى پذيرد، معانى و مضامين بسيار عالى و محتواى عميق و بى نظير آن در بيان تذلّل و فروتنى در پيش گاه بارى تعالى و ثنا و ستايش به درگاه او و اسلوب هاى عجيبى كه در طلب عفو و رحمت الهى و توسّل به ذات مقدّس او در آن وجود دارد، هر يك از قوى ترين شواهد در صحّت انتساب صحيفه به امام(عليه السلام)است.[٣]

[١] الذريعة، آقا بزرگ طهرانى، ج ١٥، ص ١٩٥.

[٢] جهت مطالعه بيشتر ر.ك: پژوهشى در تاريخ حديث شيعه، مجيد معارف، ص ٦٥ ـ ٦٨ .

[٣] اعيان الشيعه، سيدمحسن امين، ج ١، ص ٥٢.