آموزه هايي از قرآن و حديث - دیاری بیدگلی، محمدتقی - الصفحة ٨١ -       نگاهى به صحيفه سجاديه     

نگاهى به نهج البلاغه

از قرون اوليه اسلام، عالمان زيادى در جهت گردآورى كلمات و سخنان امام على(عليه السلام)تلاش كرده اند كه در اين ميان، مجموعه فراهم گشته در نهج البلاغه اثرى منحصر به فرد و بى بديل است.

   گردآورنده آن ابوالحسن محمدبن حسين موسوى، معروف به شريف رضى (م. ٤٠٦ هـ . ق.) است كه از اديبان و دانشمندان برجسته شيعى به شمار مى آيد. او داراى نبوغى اعجاب انگيز و زندگى اش كوتاه، اما پربار و سرشار از تحقيق، مطالعه و نگارش بود. سيدرضى در دوران تحصيل خود، از محضر استادانى همچون ابواسحاق طبرى، ابوعلى فارسى، ابوسعيد بغدادى، ابن نباته و شيخ مفيد بهره گرفت و به مقامات علمى شايسته اى در علوم و فنون زمان خود دست يافت. او از نبوغى بسيار قوى در شعر نيز برخوردار بود. از او ديوان اشعارى با بيش از ٦٣٠٠ بيت شعر برجاى مانده است.

   سيدرضى به در خواست دوستانش به جمع آورى نهج البلاغه پرداخت و منتخبى از سخنان، نامه ها و كلمات قصار آن حضرت را از منابع معتبر موجود در زمان خود گردآورى كرد و آن را در سه بخش سامان داد:[١]

١ـ خطبه ها:

شمار آن ها به ٢٣٩ خطبه كوتاه و بلند مى رسد.[٢] اين خطبه ها از نظر شكلى، اديبانه، بليغ و حيرت انگيزند و از نظر محتوا، داراى مضامين فلسفى، كلامى، سياسى، اجتماعى، تربيتى و نظامى مى باشند.

٢ـ نامه ها:

اين بخش شامل ٧٩ نامه، پيام، عهدنامه و وصيت نامه است كه آن حضرت آن ها را به فرزندان، نزديكان، سران حكومت و كارگزاران خود نگاشته و گنجينه اى بس عظيم از حكمت و معرفت را شامل مى شود.

٣ـ كلمات كوتاه و حكيمانه:

اين بخش شامل ٤٨٠ حكمت و اندرز است و به تعبيرجاحظ (يكى از اديبان برجسته عرب)، هر جمله اى از آن با هزار سخن از بهترين سخنان عرب برابرى دارد.[٣]

   بر اين كتاب سترگ، تاكنون شرح هايى مفصّل و مختصر نوشته شده است كه برخى از محققّان تعداد آن ها را بيش از ٣٧٥ عنوان كوچك و بزرگ بر تمامى يا بخش هايى از نهج البلاغه مى دانند.[٤]نهج البلاغه تاكنون به بسيارى از زبان هاى زنده دنيا ترجمه شده و زينت بخش كتاب خانه هاى مهم جهان گشته است.