امالى در عرف محدّثان، به آثارى اطلاق مى شود كه احاديث آن ها از سوى شيخ و استاد حديث بيان گرديده و توسط شاگردانش نوشته شده است. چون ترتيب احاديث اين آثار بيش تر برحسب تاريخ تشكيل مجالس نقل و ثبت احاديث بوده، بدين روى گاهى بر اين قبيل كتاب ها عنوان مجالس نيز اطلاق مى شود. بيش تر اين آثار از قوّت و اعتبار والايى برخوردارند و احتمال خطا يا فراموشى در آن ها ضعيف است، به ويژه آن گاه كه استاد، احاديث را از روى كتاب تصحيح شده يا از حافظه برخوانده و در حفظ، ضبط و اتقان، كارآزموده و مورد قبول باشد. با اين حال، درجه اعتبار امالى بسته به ميزان فضل استاد، متفاوت است.[١]

نخستين اثر مكتوب درصدر اسلام امالى پيامبر(صلى الله عليه وآله) بوده كه بر اميرمؤمنان(عليه السلام)املا شده و آن حضرت تمامى آن را با خط خود نگاشته اند.[٢] بخشى از اين اثر، كه به حديث مناهى اشتهار يافته، در كتاب امالى شيخ صدوق، مجلس شصت و ششم نقل شده كه مشتمل بر آداب و سنن و احكام فراوان است. مرحوم علاّمه تهرانى قريب سى كتاب را نام برده كه تمامى آن ها به عنوان امالى مشهور بوده اند.[٣] در اين بخش، به معرفى دو نمونه از اين آثار مى پردازيم:

١. الامالي للمفيد:

اين كتاب شريف، اثر ارجمند فقيه و متكلّم بزرگ شيعه، شيخ مفيد (م.٤١٣ هـ . ق .) و مشتمل بر ٤٢ مجلس و ٣٨٧ حديث به صورت مسند از پيامبر(صلى الله عليه وآله)و ائمه اطهار(عليهم السلام)مى باشد.

[١]- ر.ك: الذريعه، ج ٢، ص ٣٠٦.

[٢]- ر.ك: تدوين السنة الشريفة، سيد محمد رضا حسيني الجلالي، ص ٦٣.

[٣]-

الذريعة، ج ٢، ص ٣٠٥ ـ ٣١٨.