آموزه هايي از قرآن و حديث - دیاری بیدگلی، محمدتقی - الصفحة ٥١ -       نگاهى به كتب اربعه     

نگاهى به تفاسير فارسى

از زمانى كه به فرمان منصور بن نوح سامانى، امير بخارا، در سال ٣٤٥ هـ . ق. تفسير محمد بن جرير طبرى (م. ٣١٠ هـ . ق.) به زبان پارسى برگردان شد، قريب به يازده قرن مى گذرد.[١] امروزه متون كهن پارسى كه به عنوان تفسير قرآن كريم از گذشته هاى دور به يادگار مانده، به عنوان گنجينه هاى گران سنگ فرهنگ و ادب ايرانى و اسلامى مورد تكريم و احترام حاملان و متولّيان زبان و ادبيات پارسى اند.

   در اين مجال، به معرفى چند تفسير فارسى بسنده مى شود:

١. رَوْضُ الْجِنان و رَوْحُ الجَنان:

اين كتاب كه به تفسير ابوالفتوح رازى مشهور است، تأليف حسين بن احمد خزاعى نيشابورى (م. حدود ٥٥٢ هـ . ق.)، از دانشوران برجسته شيعى در قرن ششم هجرى، مى باشد. منتجب الدين او را عالم، واعظ، مفسّر و ديِّن معرفى كرده و به شاگردى خود نزد وى تصريح نموده است.[٢] اين تفسير در بيست مجلد منتشر شده است.

٢. كشف الاسرار و عدّة الابرار:

نام معروف اين كتاب تفسير خواجه عبداللّه انصارى، اثر گران قدر ابوالفضل رشيدالدّين ميبدى (م . اوايل نيمه دوم قرن ششم هـ . ق .) است كه در سال ٥٢٠ هجرى نگارش آن را آغاز كرد. شهرت اين كتاب بيش تر به دليل جنبه هاى زبانى و ادبى آن و روى كرد عرفانى مؤلّف به تفسير قرآن است. علت اين كه اين تفسير به نام خواجه عبدالله انصارى (م. ٤٨١ هـ . ق.) مشهور شده، آن است كه مؤلّف در نگارش آن به كتاب تفسيرى از قرآن، نوشته خواجه عبدالله نظر داشته و خود اين مطلب را در مقدّمه كتابش آورده است.[٣] اين كتاب به صورتى مرغوب در ده مجلّد چاپ شده و در دست رس قرآن پژوهان قرار گرفته است.

٣. تفسير نمونه:

اين اثر به قلم ده تن از نويسندگان، زير نظر استاد ناصر مكارم شيرازى نوشته شده و نخستين مجلّد آن در سال ١٣٥٢ هـ . ش . به زيور طبع آراسته گرديده است. نويسندگان در اين اثر توجه خاصى به مسائل سازنده زندگى مادى و معنوى و به ويژه مسائل اجتماعى نموده و به تناسب، در ذيل هر آيه، درباره برخى از مسائل اجتماعى، اقتصادى و سياسى مانند: ربا، حقوق زن و فلسفه حج به بحث پرداخته اند. علاوه بر آن، توجه خاصى نيز به ريشه لغات و شأن نزول آيات ـ كه هر دو در فهم دقيق معانى قرآن مؤثرند ـ داشته اند.[٤] اين اثر در ٢٧ جلد به چاپ رسيده است.