تهاجم فرهنگى - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٣٣ - ابزار استكبار براى پيشبرد مقاصد فرهنگى خود
داشتند، مانند هلند، انگليس و فرانسه، در جنگهاى دريايى بيشتر پيروز مىشدند و مىتوانستند در سواحل كشورها نيرو پياده كنند. آنها نيز براى اينكه تسلطشان مدتى دوام پيدا كند سعى مىكردند كه فرهنگ خود را در آن مناطق نفوذ دهند. كليد اين كار ترويج زبان خودشان بود.
در ابتدا، به عنوان مراوده با تجار، آنها را تشويق مىكردند كه چون شما مىخواهيد به كشور ما رفت و آمد كنيد لازم است زبان ما را ياد بگيريد. به تدريج پس از تجار، ديگران نيز به سوى فراگيرى زبان آنها سوق داده مىشدند و تا به آنجا كه مىتوانستند در دربارها نفوذ پيدا مىكردند تا آنجا كه داشتن زبان بيگانه به عنوان يك پديده نو، مد مىشد. سپس كتابهاى خود را در اين كشورها رواج مىدادند و بستگى به ميزان نفوذشان در حكومتها، حتى اگر مىتوانستند زبان رسمى آن كشورها را هم مطابق زبان خودشان تغيير مىدادند؛ مثلاً، انگليسيها وقتى بر هندوستان مسلط شدند زبان رسمى آن كشور را به زبان انگليسى تغيير دادند. حتى امروزه نيز زبان رسمى بسيارى از كشورهاى آفريقايى زبان انگليسى يا فرانسوى است. اين به دليل تسلط ممتدى است كه استعمارگران بر آن كشورها داشته اند. زبان رسمى كشور الجزاير هنوز زبان فرانسه است و بتازگى تلاشى شروع شده كه زبان عربى دوباره در آن كشور احيا گردد، آن هم پس از اينكه مدتها از استقلال الجزاير مىگذرد.
به دليل اينكه در اواخر دوره صفويه و پس از آن در دوران زنديه و افشاريه و همچنين دوران قاجار، فرانسه دوران شكوفايى و رشد تمدّن خود را مىگذراند، زبان فرانسه در ايران بيشتر رايج شد و براى مدارسى كه در ايران تأسيس گرديد از استادان فرانسوى استفاده شد؛ مثلاً در دارالفنون، استادان از كتابهاى فرانسوى استفاده مىكردند. بطور كلّى،