است؛ چون موجب عقاب و سقوطمان مى‌شود. در واقع، ما از آثار بد گناهان خودمان مى‌ترسيم، ولى غافل هستيم از اين‌كه اگر كار بدى هم نكرده‌ايم، باز هم جاى ترس وجود دارد؛ مثلا، ترس از اين‌كه آنچه داريم از ما گرفته شود.

اين موضوع بسيار مهمى است و ما توجه نداريم كه هر لحظه به كمك خدا احتياج داريم. خدا تا كنون به ما ايمان داده، اما آيا لحظه بعد هم ايمان خواهيم داشت؟ اگر او بخواهد، ايمان خواهيم داشت، ولى ممكن است از ما بگيرد. در زيارت حضرت معصومه(عليها السلام)مى‌خوانيم: فَلا تَسلُبْ مِنّي ما اَنا فيه. اين جمله چقدر اهميت دارد! يعنى: آنچه را دارم از من مگير. در آيه قرآن هم از قول مؤمنان مى‌فرمايد: رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنا؛[١] خدايا، اين هدايتى را كه به ما داده‌اى از ما مگير. چه اطمينانى داريم كه اين ايمان از ما سلب نشود؟ چه ضمانتى وجود دارد كه آنچه را داريم برايمان باقى بماند؟ بنابراين بايد دستمان پيش خدا دراز باشد.

پس خوف مؤمنان از عظمت الهى است. اين با خوف از گناهانى كه مرتكب شده‌ايم و از آثار بد آنها مى‌ترسيم تفاوت دارد. ترس از اين‌كه آنچه را تاكنون از نعمت‌هاى مادى و معنوى داشته‌ايم از ما سلب شود نيز موضوع ديگرى است. امام(عليه السلام) بر اين نكته تأكيد دارند و مى‌فرمايند: وَ يُشْفِقونَ أَنْ يُسلَبوا ما اُعطوا مِن الهُدى؛ مى‌ترسند آنچه را از هدايت به آنها داده شده، گرفته شود. يكى از دلايل تكرار «اِهدنا الصّراطَ المُستقيم» كه هر روز بايد چند مرتبه در نماز بخوانيم، همين است كه تا اين ساعت و اين لحظه خدا ما را هدايت كرده، اما لحظه بعد چه؟ باز هم به هدايت نياز داريم. او بايد ما را هدايت كند. اگر هدايت او به ما نرسد گمراه خواهيم شد. ما از خودمان هدايت نداريم، او بايد بدهد. پس بايد دايم ما را هدايت كند. بنابراين مؤمنان در ارتباط با خدا دو جور ترس دارند: هم وقتى به مقام الهى و عظمت او توجه پيدا مى‌كنند حالت وَجَل و خشيت در آنها پيدا مى‌شود، و هم وقتى به ياد نعمت‌هاى خدا مى‌افتند، مى‌ترسند كه نعمت‌ها از آنها گرفته شود. هم‌چنين وقتى آيات الهى بر آنان تلاوت مى‌شود بر ايمانشان افزوده مى‌گردد. آنان وقتى آيات تكوينى الهى را مشاهده مى‌نمايند و در آنها تأمّل مى‌كنند، آثار نفوذ قدرت الهى را مى‌بينند كه در تمام جهان نافذ است؛ وقتى هم آيات تشريعى و آيات قرآنى برايشان تلاوت مى‌شود تأمّل مى‌كنند و تحت تأثير قرار مى‌گيرند.

اميدواريم كه خداوند متعال به همه ما بهره وافرى از ايمان واقعى مرحمت فرمايد.

[١] آل عمران (٣)، ٨.