لِلْقديمِ الّذى تَفَرَّدَ لَهُ بِحُسْنِ النَّظَرِ و لِلحَديثِ الّذى اَنْعَمَ عليهِ بعد اِذْ اَنْشَأَهُ مخلوقاً و لِلْجزيلِ الّذى وَعَدَهُ والْفَضْلِ الّذى لَمْ يُكَلِّفْهُ مِنْ طاعَتِهِ فَوقَ طاعَتِهِ و ما يَعْجُزُ عَنِ الْقيامِ بِهِ و ضَمِنَ لَهُ الْعَونَ على تَيْسيرِ ما حَمَلَهُ مِنْ ذلكَ و نَدَبَهُ اِلَى الاستعانَةِ على قليلِ ما كَلَّفَهُ و هُوَ مُعْرِضٌ عمّا اَمَرَهُ و عاجِزٌ عَنْه قَدْ لَبِسَ ثوبَ الاسْتِهانَةِ فيما بَيْنَهُ و بِيْنَ رَبِّهِ مُتَقَلِّداً لِهَواهُ ماضياً فى شَهَواتِهِ مُؤْثِراً لِدُنياهُ على آخرتِهِ و هُوَ فى ذلكَ يَتَمَنّى جِنانَ الفِردَوسِ...

مضمون سخنان حضرت امام صادق(عليه السلام)در اين قسمت از حديث شريف اين است كه انسان بايد درباره نعمت‌هايى كه خداوند به او عطا كرده است بينديشد. نعمت‌هاى خداوند سه دسته‌اند: يك دسته، نعمت‌هايى است كه مربوط به پيش از تولد انسان مى‌شود. دسته دوم، نعمت‌هايى است كه خداوند در اين دنيا به بندگان خود مرحمت مى‌كند و دسته سوم، نعمت‌هايى است كه خداوند وعده آنها را در روز قيامت داده است. شرط رسيدن به نعمت‌هاى اخروى، اطاعت از دستورات الهى است. البته اين تكاليف، فوق طاقت و توان انسان نيست و تكاليفى كه دين اسلام بر عهده مسلمانان گذاشته، دستورات و اعمال ساده‌اى است كه همه مى‌توانند آنها را انجام دهند. علاوه بر اين‌كه در صورت پيش آمدن عسر و حرج، همان تكليف آسان نيز از گردن انسان ساقط مى‌شود: وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَج.[١]

خداوند حتى در انجام دادن همين تكاليف آسان نيز انسان را تنها نگذاشته و ضمانت فرموده كه در صورت كمك خواستن انسان، او را يارى رساند: و نَدَبَهُ اِلَى الاستعانَةِ على قليلِ ما كَلَّفَهُ اما انسان با اين‌كه غرق در نعمت‌هاى الهى است ناسپاسى مى‌كند: إِن الاِْنْسانَ لَظَلُومٌ كَفّارٌ.[٢]انسان از امر و نهى‌هاى الهى غافل است و آنچه را كه مربوط به ارتباط او با خدا است سبك مى‌شمارد و آن‌قدر تابع هوا و هوس و نفس خود است كه از نعمت‌هاى خداوند و تكاليفى كه بر عهده او گذاشته شده غافل است. او مى‌خواهد به كمالات عاليه و مقام قرب الهى برسد، اما حاضر نيست به شرايط آن تن دهد و در پى آن است كه نعمت‌هاى اخروى را آسان و رايگان به دست بياورد!

[١] حج (٢٢)، ٧٨. [٢] ابراهيم (١٤)، ٣٤.