وَ مِنَ اللَّيْلِ فَاسْجُدْ لَهُ وَ سَبِّحْهُ لَيْلاً طَوِيلاً؛[١] و شب را [در نماز] به سجده خدا پرداز و شب دراز را به تسبيح و ستايش او صبح گردان. وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً؛[٢] و بخشى از شب بيدار و متهجد باش و نماز شب كه بهره افزونى براى تو است به جاى آور، باشد كه خدايت به مقام محمود (شفاعت) مبعوث گرداند.

از روايات و احاديث چنين برمى‌آيد كه پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) در طول شب چندين مرتبه مى‌خوابيدند و بيدار مى‌شدند. مستحب است كه مؤمنان بعد از بيدار شدن در نيمه شب، ابتدا چهار ركعت نافله بخوانند و بعد استراحت كنند. مجدداً بيدار شوند و چهار ركعت ديگر بخوانند و باز استراحت كنند... . البته اين برنامه براى كسانى است كه بتوانند به خوبى از آن استفاده كنند به گونه‌اى كه به كار و وظايف واجبشان لطمه‌اى وارد نيايد. كسانى كه مى‌خواهند از دقايق عمرشان حداكثر استفاده را ببرند، بايد براى كيفيت و تقسيم مطلوب آن نيز برنامه‌ريزى كنند. اما كسانى كه دلشان مى‌خواهد وقتشان را طورى بگذرانند كه حتى نفهمند عمرشان چگونه گذشته است، احتياجى به برنامه‌ريزى ندارند؛ چرا كه شيطان زمينه را به گونه‌اى فراهم مى‌كند كه همواره سرگرمى‌هايى از قبيل جدول پر كردن، فيلم تماشا كردن، سخن لغو گفتن و... براى آنها مهيا باشد.

بر خلاف شب، كه مخصوص خودسازى و انجام عبادات فردى است، روز براى عبادات جمعى و فعاليت‌هاى اجتماعى از قبيل تحصيل، تدريس، جهاد، كمك به مستمندان و...است. انجام بعضى از مشاغلى كه جامعه به آنها نياز دارد، علاوه بر اين‌كه واجب كفايى است، اگر به قصد قربت باشد، بزرگ‌ترين عبادت است. بنابراين مى‌توان گفت كه كارهاى اجتماعى بيش‌تر در روز و كارهاى فردى و امورى كه پنهانى بودن آنها مطلوب است، بيش‌تر در شب انجام مى‌شود. يكى از برنامه‌هاى شبانه پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)، حضرت على(عليه السلام) و ساير ائمه(عليهم السلام)رسيدگى به فقرا بود به‌گونه‌اى كه شناخته نشوند. حال اگر ما از انجام اين امور در شب عاجزيم، حداقل مى‌توانيم انفاق سرّى را جزو برنامه‌هاى روزمان قرار دهيم.

[١] انسان (٧٦)، ٢٦. [٢] اسراء (١٧)، ٧٩. ‌