نكته دوم اين است كه سفارش و تأكيد بر كم خوابيدن در شب به معناى زياد خوابيدن در روز نيست؛ زيرا انسان به طورطبيعى شب‌ها مى‌خوابد و روزها كار مى‌كند. البته در بعضى از مناطق كره زمين كه به طور متوالى چند ماه از سال شب و چند ماه ديگر روز است، انسان‌ها برنامه زندگى خود را به‌گونه‌اى تنظيم مى‌كنند كه هم به خواب و هم به كارشان برسند. اما در بيش‌تر مناطق زمين كه شب و روز متناوباً و با اندكى تفاوت و يا تساوى جا به جا مى‌شوند، انسان‌ها معمولا خوابشان را در شب و كارشان را در روز انجام مى‌دهند؛ چرا كه روز براى فعاليت و تلاش و كوشش مناسب است: إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلاً؛[١] و تو را در روز، آمد و شدى دراز است.

بنابراين، در اين‌كه وقت خواب شب است بحثى نيست، اما اين‌كه چقدر بايد بخوابيم نكته‌اى است كه پيش از اين نيز متذكر شديم و بايد به آن توجه داشته باشيم؛ يعنى بدانيم كه نياز انسان‌ها به خواب با يكديگر متفاوت است و اين مسأله بستگى به شرايط زندگى افراد دارد. درست است كه شب براى استراحت و آرامش قرار داده شده است، اما به اين معنا نيست كه از همان سر شب تا هنگام طلوع آفتاب بخوابيم. اجمالا از دستورات قرآن چنين استفاده مى‌شود كه نياز انسان به خواب آن‌چنان زياد نيست و مقدار كمى از شب براى استراحت و تجديد قوا لازم است. قرآن به پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله)مى‌فرمايد: قُمِ اللَّيْلَ إِلاّ قَلِيلاً؛[٢] تمام شب را به عبادت بپرداز مگر اندكى را. هم‌چنين قرآن در وصف متقين مى‌فرمايد: كانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ وَ بِالاَْسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُون؛[٣] و از شب اندكى را خواب مى‌كردند و سحرگاهان از درگاه خدا طلب آمرزش و مغفرت مى‌كردند. اگر قرار بود كه انسان نيمى از شبانه‌روز را به استراحت و خواب بپردازد، هيچ‌گاه قرآن چنين مسايلى را عنوان نمى‌كرد. از لحن و بيانات قرآن پيدا است كه انسان احتياج به خواب‌هاى طولانى ندارد.

برنامه‌ريزى خواب

اگر ما به دستورات بيان شده در روايات عمل كنيم، مى‌توانيم نياز بدنمان را به خواب با ساعات كم‌ترى تأمين كنيم؛ از جمله اين‌كه اگر ما قسمت عمده خواب خود را قبل از نيمه شب

[١] مزمل (٧٣)، ٧. [٢] همان، ٢. [٣] ذاريات (٥١)، ١٧ـ١٨. ‌