انسان ممكن است عملى را به درستى انجام دهد، اما با انجام كار نادرستى، ارزش آن را از بين ببرد؛ مانند آتشى كه محصولى را بسوزاند: «إِعْصارٌ فِيهِ نارٌ»[١]. از جمله كارهايى كه موجب از بين رفتن اعمال خوب انسان مى‌گردد، منّت‌گذارى است. قرآن كريم در اين‌باره مى‌فرمايد: لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الاَْذى؛[٢] صدقه‌هاى خود را با منّت و آزار تباه نسازيد.

تأكيد قرآن نسبت به خلوص در انفاق، به مراتب بيش‌تر از تأكيد بر اخلاص در نماز است. البته ترديدى نيست كه ريا در نماز موجب بطلان آن خواهد شد، اما كم‌تر آيه‌اى در قرآن وجود دارد كه به اخلاص در نماز سفارش كرده باشد. اين بدان سبب است كه شائبه بروز ريا در انفاق بسيار بيش‌تر از نماز است.

امام صادق(عليه السلام) در اين فراز از سفارش‌هاى خود به عبداللّه بن جندب مى‌فرمايند: جلوى چشم مردم انفاق مكن تا ايشان تو را ستايش كنند؛ اگر چنين كنى، در واقع، اجر خودت را دريافت كرده‌اى (يعنى ديگر اجرى نزد خدا نخواهى داشت)، چنان باش كه وقتى با دست راستت انفاق مى‌كنى دست چپت آگاه نشود. براى صدقه پنهانى (كه عدم اطلاع مردم از آن در دنيا هيچ ضررى به تو نمى‌رساند) بهترين پاداش را در روز قيامت پيش چشم همه خلايق به تو خواهند داد.

البته انسان نبايد به اين دليل كه شايد عملش آميخته با ريا باشد به طور كلى سراغ كارهاى خير و از جمله انفاق نرود. اين كار ممكن است از دسايس شيطان باشد تا ما را از انجام اعمال نيك باز دارد. به هر حال، انسان با بخشيدن چيزهاى مورد علاقه خود به ديگران مرتبه‌اى از مبارزه با نفس را، كه موجب پاك شدن از برخى آلودگى‌ها مى‌شود، پشت سر مى‌گذارد و شايد هيچ چيزى به اندازه بخل ورزيدن، براى مؤمن ناشايست نباشد. خداوند در قرآن مى‌فرمايد: وَ مَنْ يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ؛[٣] و هر كس خود را از خوى بخل و حرص دنيا نگاه دارد، آنان به حقيقت رستگاران عالمند. سخاوت‌مندان، هرچند كه ثروت خود را در راه خدا مصرف نكرده باشند، نسبت به بخيلان به بهشت نزديك‌ترند.

نكته ديگر اين‌كه، گاهى انجام كار خير به شكل علنى، البته در صورتى كه انسان بتواند بر

[١] همان، ٢٦٦. [٢] همان، ٢٦٤. [٣] حشر (٥٩)، ٩. ‌