نه تنها انسان نبايد اين روحيه را داشته باشد، بلكه بايد هم‌چون برده، متواضع باشد و سعى كند براى در امان ماندن از مؤاخذه ارباب، كار خلافى انجام ندهد: لا تَنْظُروا فى عُيوبِ النّاسِ كالاَْرْبابِ وَ أَنْظُروا فى عُيوبِكُمْ كَهَيْئَةِ الْعبيدِ.

تربيت دينى اقتضا مى‌كند كه انسان ابتدا عيوب خودش را بشناسد و آنها را رفع كند، سپس به سراغ نقص‌ها و ضعف‌هاى ديگران برود.

تقويت روحيه انتقادپذيرى، از ديگر راه‌هاى برطرف كردن عيوب ظاهرى و باطنى است. ما نه تنها بايد از خودمان انتقاد كنيم، بلكه بايد اين اجازه را به ديگران بدهيم تا عيوبى را كه از چشممان مخفى است به ما گوشزد كنند. بسيارى از بزرگان اخلاق اين‌گونه بودند؛ يعنى حتى نزد استادان خود مى‌رفتند والتماس مى‌كردند كه عيبشان را بگويند تا درصدد رفع آنها برآيند.

اما متأسفانه بسيارى از مردم نه تنها اين‌گونه نيستند، بلكه حتى مى‌خواهند عيوبى را هم كه به آنها واقف‌اند، مخفى و انكار كنند. از اين‌رو به دنبال عيوب ديگران مى‌روند تا از آنها عيب‌جويى كنند.

يكى ديگر از آفاتِ دقت و كنجكاوى در رفتار ديگران، اين است كه وقتى انسان نقصى را در ديگران مى‌بيند، احساس تكبر و عجب به او دست مى‌دهد، خصوصاً اگر آن نقص، از عيوب ظاهرى باشد و وى نيز آن را عيب در خود نداشته باشد. اين افراد غافل، ممكن است با مشاهده عيوب ديگران، آنان را مورد استهزا و تمسخر قرار دهند و يا اگر خيلى مؤدّب باشند، در دلشان به آنان بخندند و با خود بگويند ما خيلى از ديگران بهتريم كه اين عيب‌ها را نداريم! در اين زمينه بايد توجه داشت كه مردم به طور كلى دو دسته‌اند: يا داراى نقص و عيبى مى‌باشند و يا در عافيت و سلامت به سر مى‌برند. اين عيوب، هم شامل نقص‌هاى جسمانى مى‌شود و هم عيوب غيرجسمانى. در هر حال، وقتى انسان با كسى كه داراى نقصى است مواجه مى‌شود، بايد به جاى تحقير وى، خدا را شكر كند كه او را از اين عيب و نقص حفظ كرده است. حتى روايت داريم كه اگر شما به شخص كافرى برخورد كرديد، بگوييد: الحمدلله الّذى لَمْ يَجْعَلْنى يهودياً و لانصرانياً ... وجَعَلَنى حنيفاً مسلماً؛ حمد و سپاس خدا را كه مرا يهودى و نصرانى قرار نداد، بلكه به من توفيق داد كه مسلمانى مؤمن باشم. در امور ظاهرى هم همين‌طور است؛ اگر به كسى كه در اندام‌هايش نقصى هست، برخورد كرديم، بايد خدا را شكر كنيم كه سالم هستيم. در امور علمى، اخلاقى و دينى نيز اين نكته مصداق دارد؛ اگر با كسى مواجه

‌