پندهاى امام صادق علیه سلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٧٥ - آخرت، محل سعادت و شقاوت واقعى انسان

فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ؛[١] وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الاَْرْضُ إِلاّ ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذ.[٢]

هركسى از هر قوم و مليتى، به گونه‌اى، دركى نسبت به مفهوم خوشبختى و بدبختى دارد. همه فيلسوفان از گذشته‌هاى دور تاكنون در اين‌باره بحث كرده‌اند. اكثر قريب به اتفاق انديشمندانى كه در مورد سعادت و شقاوت بحث كرده‌اند، صرفاً به اين مسأله پرداخته‌اند كه انسان براى خوشبختى در اين دنيا چه كارهايى را بايد انجام دهد. اما قرآن مى‌گويد: سعادت مختص كسانى است كه در بهشت‌اند و شقاوت از آن كسانى است كه در جهنم‌اند.

قرآن ناراحتى‌ها و گرفتارى‌ها و نيز خوشى‌ها و راحتى‌هاى مردم در اين دنيا را انكار نمى‌كند، ولى از آنها به عنوان وسيله و ابزار آزمايش ياد مى‌كند: أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ؛[٣]اموال و فرزندانتان وسيله آزمايش هستند. «وَ نَبْلوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَةً؛[٤] و شما را به بد و خوب خواهيم آزمود.

برخى از مردم چنين مى‌پندارند كه خوش‌بودن در دنيا به معناى عزيزبودن نزد خدا است و به عكس، محروميت از نعمت‌هاى دنيا نشانه غضب خداوند است. قرآن مى‌فرمايد هر دوى اينها براى آزمايش انسان است:

فَأَمَّا الْإِنْسانُ إِذا مَا ابْتَلاهُ رَبُّهُ فَأَكْرَمَهُ وَ نَعَّمَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَكْرَمَنِ وَ أَمّا إِذا مَا ابْتَلاهُ فَقَدَرَ عَلَيْهِ رِزْقَهُ فَيَقُولُ رَبِّي أَهانَنِ؛[٥] اما انسان، هنگامى كه پروردگارش وى را مى‌آزمايد و عزيزش مى‌دارد و نعمت فراوان به او مى‌دهد، مى‌گويد: «پروردگارم مرا گرامى داشته است.» و اما چون وى را مى‌آزمايد و روزى‌اش را بر او تنگ مى‌گرداند، مى‌گويد: «پروردگارم مرا خوار كرده است.»

انسان بايد نه از خوشى‌هاى دنيا سرمست و مغرور شود و نه از ناخوشى‌هاى آن چندان غمگين و ناراحت. قرآن مى‌فرمايد: لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ؛[٦] هرگز بر آن‌چه از دست شما رود دلتنگ نشويد و به آنچه به شما رسد دلشاد نگرديد.