آن، قرآن است. قرآن پيام الهى است براى هدايت بيش‌تر ما، براى اين‌كه به او بيش‌تر نزديك شويم. اگر از كسى كه او را دوست مى‌داريد نامه‌اى دريافت كنيد، به شوق مى‌آييد و خوشحال مى‌شويد، در حالى كه پيش از آن حالتان طبيعى بود. قرآن نيز نامه خدا است براى بندگانش. چه طور ممكن است كسى به خدا ايمان داشته باشد، اما وقتى نامه خدا را برايش مى‌خوانند تغيير حال پيدا نكند؟! اگر اين طور باشد علامت ضعف ايمان است. قرآن مى‌فرمايد ايمانى زنده است كه وقتى آيات قرآن تلاوت مى‌شود، انسان به آنها توجه پيدا كند و بر ايمانش افزوده شود.

نشانه سومى كه در قلب انسان مؤمن ظاهر مى‌شود اين است كه: عَلى رَبِّهم يَتوكّلونَ. وقتى ايمان انسان اضافه شد و خدا را اين‌گونه شناخت كه كليد همه كارها به دست او است، سر سلسله اسباب و علل به يد قدرت او است، بر همه چيز احاطه دارد و همه چيز به اذن او تأثير مى‌كند؛ اعتمادش فقط به خدا خواهد بود. ما معمولا حلقه‌هاى سلسله اسباب و مسبّبات را مى‌بينيم، اما عامل اصلى را، كه سلسله‌جنبان است، نمى‌بينيم. او است كه همه سلسله‌ها به دست او است و همه چيز به اراده او به حركت در مى‌آيد. اگر اين را درك كنيم، اعتمادمان به او بيش‌تر خواهد شد.

فرض كنيد شخصى در وزارت‌خانه‌اى كارى دارد و مى‌داند كه ابتدا بايد وزير دستور بدهد، سپس معاونش به مدير كل ارجاع دهد، بعد مدير كل به مسؤول مستقيم دستور دهد، تا برسد به كارمندى كه بايد آن را اجرا كند. در اين‌جا، اعتماد اين شخص فقط به فرمان وزير است، نه به آن كسى كه مى‌خواهد فرمان را اجرا كند. اگر انسان خدا را به اين صورت شناخت كه هر حركت و سكونى در عالم به اذن او است، آن‌گاه توكّلش فقط به خدا خواهد بود و در برابر اسباب ظاهرى سر خم نمى‌كند و براى مسأله‌اى جزئى هر بى‌سر و پايى را تملّق نمى‌گويد. از سوى ديگر نيز آن جا هم كه خدا مى‌فرمايد: اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ،[١] اطاعت مى‌كند و در مقابل پدر و مادر اظهار خضوع مى‌نمايد، يا مثلا، در مقابل اولياى خدا تواضع مى‌كند؛ چون او فرموده است؛ يعنى اصالتاً فقط براى خدا احترام قايل است و او را واجب الاطاعه مى‌داند و غير از خدا در مقابل ديگرى خضوع نمى‌كند. از اين‌رو، در مقابل پيامبر و اولياى خدا و كسانى كه خدا دستور داده ـ مانند معلم يا پدر و مادر ـ خضوع مى‌كند و اين خضوع در واقع، اطاعت از خدا است. انسان مؤمن عزت نفسى پيدا مى‌كند كه به جز خدا، به هيچ چيز ديگرى

[١] اسراء (١٧)، ٢٤. ‌