همه عذاب‌ها را كشيد و باز هم گناهانش پاك نشده بود، در عرصات قيامت و در محشر، آن‌قدر تشنگى، شرمندگى، گرفتارى، وحشت، اضطراب و انواع مصيبت‌ها را خواهد كشيد تا پاك شود. در تمام اين مراحل، هر كس به حسب لياقت خود و اعمال خوبى كه انجام داده، ممكن است در مرحله‌اى مشمول شفاعت واقع شود: موقع جان دادن، شب اول قبر، در عالم برزخ و بالاخره، در قيامت.[١]

در روايتى آمده است كه ائمّه اطهار(عليهم السلام)به شيعيانشان مى‌فرمودند: «آنچه را ما براى شما ضمانت مى‌كنيم، شفاعت قيامت است؛ براى عالم برزخ خود فكرى بكنيد.» با اين حساب، اين‌طور نيست كه هر كس مؤمن و شيعه باشد، حتماً در عالم برزخ راحت باشد. ممكن است در عالم برزخ سال‌ها عذاب بكشد. چند سال، خدا مى‌داند! شايد هزاران سال، شايد هم ميليون‌ها سال. به خدا پناه مى‌بريم! به هر حال، شفاعت، بى‌حساب نيست. وقتى مى‌گويند فلان افراد مشمول شفاعت واقع مى‌شوند، اين‌طور نيست كه از همان اول كه از دنيا مى‌روند مورد شفاعت قرار گيرند. شفاعت مراحلى دارد و افراد ممكن است در جاهاى گوناگونى مشمول شفاعت واقع شوند. اما آن شفاعت كارساز، مخصوص روز قيامت است؛ وقتى كه حساب‌ها به كلى تصفيه مى‌شود. اگر كسى در آن‌جا حسابش پاك نشد تا ابد در جهنّم خواهد سوخت. به همين دليل، در روايات، تصريح شده است كه جوانانِ خودتان از افكار مرجئه بركنار بداريد. آنها با نشر افكارشان، جوانان را تحريك مى‌كردند و به ارتكاب گناه وامى‌داشتند؛ مى‌گفتند: نگران نباشيد، هر كس ايمان داشته باشد، بهشتى مى‌شود. لذا ائمه(عليهم السلام)مى‌فرمودند: مواظب باشيد اين افكار انحرافى بر افكار جوانان شما اثر نگذارد: عَلِّموا صِبْيانَكُم ما يَنْفَعُهُمُ اللّهُ بِهِ لايَغْلِبُ عَلَيْهِمُ الْمُرجئةُ بِرَأْيها.[٢] چنين برداشتى از اسلام بسيار خطرناك است. وقتى انسان فكر كند كه هر كارى انجام دهد آمرزيده مى‌شود، از هيچ جنايتى خوددارى نخواهد كرد. راستى اگر اين‌گونه باشد پس اين همه دستورات پيامبر(صلى الله عليه وآله) و انذارها و تعاليم براى چه بوده است؟

مسأله ديگر اين است كه در داشتن ايمان واقعى هم همه در يك سطح نيستند. مراتب ايمان بسيار زياد است. در روايات ما بر اين مسأله تأكيد شده كه ايمان درجاتى دارد. بعضى از

[١] ر.ك: بحارالانوار، ج ٢، باب ٦، روايت ٦. [٢] همان، ج ٢، باب ٨، روايت ٣٩. ‌