پندهاى امام صادق علیه سلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٥٢ - پرهيز از دل باختگى در برابر دنيا
داير شود بين خواستههاى دنيوى و آنچه براى آخرت آنان كارساز است، دنيا و لذتهاى زودگذرش را بر سعادت دائمى و ابدى آخرت ترجيح مىدهند.
در اين بخش از روايت، امام صادق(عليه السلام) به شيوه بيانىِ قرآن كريم، به عبدالله بن جندب مىفرمايد: «خوشا به حال كسى كه نسبت به كافران حسرت نخورد براى آنچه از نعمتهاى دنيا و زيورهاى آن به ايشان داده شده است! خوشا به حال كسى كه آخرت را برگزيد و در راه آن كوشش نمود! خوشا به حال آن كه آرزوهاى دروغين فريبش نداد!»
اين روايت امام صادق(عليه السلام) همانند خطاب خداوند به پيامبر اكرم(صلى الله عليه وآله) در قرآن است كه مىفرمايد: لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَياةِ الدُّنْيا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَ رِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَ أَبْقى؛[١] اى پيامبر، هرگز به متاع ناچيزى كه به آنان در جلوه حيات دنيوى داديم چشم آرزو مگشا و رزق خداى تو برتر و پايندهتر است. البته بايد توجه داشت كه اينگونه خطابهاى قرآنى در ظاهر به شخص پيامبر(صلى الله عليه وآله) است، اما همانگونه كه از ائمّه اطهار(عليهم السلام) روايت شده، اينها از باب «ايّاكَ اعنى و اسمعى يا جارَه» و به قول خودمان، «به در مىگويند تا ديوار بشنود» است.
گاهى انسان همينطور كه چشمش باز است و به اطراف نگاه مىكند و كارش را انجام مىدهد، ضمناً بهرههايى را هم كه ديگران در زندگى دارند، مىبيند؛ اين نگاه گذرا است؛ اما گاهى انسان به چيزى خيره مىشود و تحت تأثير آن قرار مىگيرد. در آيه مزبور، خداوند مىفرمايد: چشمهايت رابه نعمتهايى كه به ديگران دادهايم، ندوز، به اين چيزها خيره نشو. اينها زر و زيور دنيا و بهرههايى است كه به گروهى از مردم دادهايم تا آنها را بيازماييم.
بهطورطبيعى،همهمردمدراستفاده از زندگى دنيا و نعمتهاى آن مساوى نيستند. هميشه به صوت تكوينى، چنين اختلافى وجود داشته و تا ابد هم وجود خواهد داشت. اين موضوع دلايل گوناگونى دارد كه در جاى خود بايد بحث شود. در هر حال، وقتى نگاه انسان به نعمتهايى بيفتد كه ديگران در اختيار دارند، ممكن است تحت تأثير واقع شود؛ مثلا ببيند كه ديگران چه خانههايى، چه ماشينهايى، چه باغهايى و... دارند،اما خودش در خانهاى محقّر اجارهنشين است، ماشينى ندارد، باغى ندارد و دهها مشكل ديگر سر راه او است. وقتى به اينگونه نعمتها و ظواهر زندگى خيره مىشود هوس در او ايجاد مىگردد. وقتى هوسها تشديد شد به دنبال اين مىرود كه خودش هم به آنها دست پيدا كند. ابتدا مىگويد از راه حلال
[١] طه (٢٠)، ١٣١.