پندهاى امام صادق علیه سلام - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣٩ - آفات زبان
آفات زبان
امام صادق(عليه السلام) در ادامه وصاياى خود به عبدالله بن جندب مىفرمايند: وَ عَلَيْكَ بالصَّمْتِ تُعَدَّ حليماً جاهلا كُنْتَ اَوْ عالِماً فَاِنَّ الصَّمْتَ زَيْنٌ لك عندالعلماءِ و السَّتْرُ لك عِنْدَ الجُهّالِ.
يكى از انگيزههايى كه به طور طبيعى در انسانها وجود دارد اين است كه مىخواهند خودشان را مطرح كنند. اين حالت در بچهها بيشتر به چشم مىخورد؛ مثلا، وقتى كودكى چيزى را مىداند دلش مىخواهد آن را اظهار نمايد تا به ديگران بگويد كه از اين چيزها سردرمىآورد. اين حالت در حد يك خردسال و يا يك انسان بزرگسال كه هنوز تربيت معنوى پيدا نكرده كاملا طبيعى است و عيبى هم ندارد. اما كسى كه به تكليف رسيده و مىخواهد متخلّق به اخلاق اسلامى گردد، بايد به تدريج سعى كند اين انگيزههاى غيرالهى را تضعيف نمايد و به جاى آن انگيزههاى الهى را در خود تقويت كند. البته در مورد بچهها بايد توجه داشت كه اگر انسان از همان ابتدا بخواهد فرزندش را با اخلاص كامل بار بياورد به گونهاى كه هيچ ريا و خودنمايى در اعمال او وجود نداشته باشد، آن كودك هيچ گاه فرد مؤمن و نمازخوانى نخواهد شد؛ چرا كه بچه براى انجام دادن كارهاى خير نياز بهتشويق دارد كه يكى از راههاى آن، تعريف و تمجيد او نزد ديگران است و اين مستلزم اظهار آموختهها توسط كودك مىباشد.
بنابراين، اين عوامل طبيعى را مادامى كه هنوز پاى تكليف به ميان نيامده، بايد رعايت كرد، ولى از ابتداى تكليف بايد احكام شرعى و واجب و حرام را به او شناساند و مثلا، به او فهماند كه اگر نماز براى غيرخدا و به منظور خودنمايى باشد باطل است. برخى افراد شايد تا سن شصت، هفتاد سالگى هم هنوز از نظر عقلانى رشد نكرده و حالتهاى قبل از بلوغ را داشته باشند؛ يعنى دلشان بخواهد چيزى را كه مىدانند نزد ديگران مطرح كنند و بدينوسيله خودشان را نشان بدهند. يكى از راههاى رهايى از اين آفت، اين است كه انسان خودش را به كم حرفزدن عادت دهد. كسانى كه زبانشان آزاد است و در اختيار خودشان نيست، در مقام سخن گفتن انگيزهها و نيّات خالص شرعى را در نظر نمىگيرند. بزرگان ما همواره سعى مىكردند براى محفوظماندن از اين آفت كمتر حرف بزنند. گاهى عالمى مدتها در يك شهرى زندگى مىكرده است، اما حتى بعضى نزديكانش ميزان علم او را نمىدانستهاند، حال آنكه عالمى برجسته، مجتهدى بزرگ و صاحب تأليفاتى متعدد بوده است.