برزخ داشته باشند، نهايتاً به واسطه شفاعت هم كه شده نجات پيدا مى‌كنند. اين پايين‌ترين مرتبه ايمان است. اما كسانى كه از همّت بالاترى برخوردارند سعى مى‌كنند در اين دنيا به گونه‌اى عمل نمايند كه هم در موقع جان كندن، هم در شب اول قبر و هم در عالم برزخ مبتلا به عذاب نشوند. كسانى هم هستند كه همّتشان از اين هم بالاتر است؛ آنان تنها به رهايى از عذاب و نجات از جهنم اكتفا نمى‌كنند، بلكه دلشان مى‌خواهد از مقاماتى عالى‌تر و درجاتى بلندتر در بهشت و نيز از نعمت‌هايى بيش‌تر در آخرت بهره‌مند شوند. درجات بهشت بسيار زياد است به‌گونه‌اى كه‌قابل‌شمارش‌نيست. دربرخى از روايات، تعداد درجات بهشت برابر با تعداد آيات قرآن ذكر شده است؛ يعنى بيش از شش هزار درجه. البته اين‌كه فاصله درجات را چقدر حساب كنيم خود بحثى ديگر است. از اين‌رو، مؤمنان بهشتى هم، از نظر مقام و مرتبه تفاوت زيادى با يكديگر دارند.

دسته آخر كسانى هستند كه نه تنها به دنيا، بلكه به لذايذ و نعمت‌هاى بهشت هم پشت‌پا مى‌زنند. آنها تنها دل به خدا مى‌دهند و رضايت او را مى‌طلبند؛ آن‌چنان محبت خدا در دلشان جاى گرفته است كه جز رضايت او به چيزى نمى‌انديشند. البته هيچ كس از عذاب خوشش نمى‌آيد، نيز همه مردم نعمت‌هاى بهشت را دوست دارند، ولى آنها آن‌قدر معرفتشان بلند است كه در مقابل لذت لقاى الهى و رضوان او هيچ چيز ديگرى برايشان ارزش ندارد. تمام همّ آنها اين است كه بيش‌تر به خدا نزديك شوند. تعبيرى هم كه همسر فرعون در دعاى خود به كار مى‌برد و در قرآن نيز آمده است، اشاره به همين مطلب دارد. وقتى فرعون او را تهديد كرد كه اگر دست از ايمان به حضرت موسى(عليه السلام) بر ندارد كشته خواهد شد، خطاب به خداوند عرض مى‌كند: رَبِّ ابْنِ لِي عِنْدَكَ بَيْتاً فِي الْجَنَّةِ؛[١] پروردگارا براى من خانه‌اى در نزد خودت در بهشت قرار بده. او انواع شكنجه‌ها و سختى‌ها را به جان خريد براى اين‌كه ايمانش محفوظ بماند. او نجات از عذاب جهنم و يا بهره‌مندى از نعمت‌هاى بهشت را از خداوند درخواست نمى‌كند، بلكه به خدا مى‌گويد مى‌خواهم در مقام «عِنْدَك: جوار تو» باشم؛ اين همان مقام قُرب است. البته خدا جسم نيست كه ـ العياذ بالله ـ يك خانه جسمانى داشته باشد، ولى رابطه معنوى بنده عاشق با خدا مى‌تواند آن قدر زياد باشد كه مثل دو همسايه به يكديگر نزديك باشند.

همه انسان‌ها چنين همّتى ندارند كه از همه چيز چشم بپوشند و در دعا بگويند خدايا من

[١] تحريم (٦٦)، ١١. ‌