دستگيره‌اى محكم نچسبى سقوط و هلاكتت حتمى است. دره هولناكى پر از آتش در زير پايت دهان گشوده كه اگر لحظه‌اى غفلت كنى در آن سقوط خواهى كرد؛ دره‌اى به نام جهنم، با آتشى ابدى و بسيار سوزان. از سوى ديگر، در چنين وضعيتى، يك راه نجات بيشتر ندارى و آن تمسك به محكم‌ترين و مطمئن‌ترين دستگيره عالم، يعنى خداى متعال است.

اگر انسان چنين حالى پيدا كند كه پيوسته خود را در معرض چنين خطر و سقوط هولناكى ببيند و تنها راه نجاتش را نيز در چسبيدن به دستگيره الهى بيابد، آن‌گاه حالت تسليم نسبت به ذات اقدس حق در او پيدا مى‌شود و خود را تسليم خدا مى‌كند؛ چرا كه مى‌بيند تنها راه نجات او از اين آتش سوزان و عذاب جاودان، گرفتن ريسمان محكم الهى است. اين‌جا است كه عاجزانه درخواست مى‌كند كه: خدايا مرا نگه دار.

هم‌چنين طبيعى است، انسانى كه در چنين وضعيت گرفتارى و بيچارگى گير كرده و نجات‌بخشى غير از خدا نمى‌يابد، كارى به غير از گفته او نخواهد كرد و «محسن» و نيكوكار خواهد شد: وَ مَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقى؛[١] و هركس خود را ـ در حالى كه نيكوكار باشد ـ تسليم خدا كند، قطعاً در ريسمانى استوارتر چنگ زده است.

تعبير ديگرى كه شبيه «عروة‌الوثقى» است و آن هم در قرآن آمده، «اعتصام به حبل اللّه» است. در سوره آل عمران مى‌خوانيم: وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللّهِ جَمِيعاً.[٢] در جاى ديگر مى‌فرمايد: مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراط مُسْتَقِيم؛[٣] هركس به خدا پناهنده شود محققاً به راه راست هدايت شده است.

«اعتصام» يعنى پناهنده شدن به چيزى. براى نجات از مهالك دنيوى و اخروى بايد به دامان الهى پناهنده شويم و جز اين راهى نداريم. اگر كسى واقعاً چنين احساسى پيدا كرد و به اين‌جا رسيد كه با تمام وجود دريافت كه پناهى جز دامان الهى ندارد، طبيعتاً خود را به دامان او خواهد انداخت و اين‌جا است كه همه كارهاى او اصلاح خواهد شد: مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى صِراط مُسْتَقِيم.

شيطان هنگامى بر انسان مسلط مى‌گردد كه انسان از خدا غافل شود؛ اما كسى كه هر آن خود را ميان زمين و آسمان معلّق مى‌بيند و هر لحظه خطر سقوط را كنار گوش خود احساس

[١] لقمان (٣١)، ٢٢. [٢] آل عمران (٣)، ١٠٣. [٣] همان، ١٠١. ‌