كنوز المعزمين - ابن سينا - الصفحة ٢١ - اسلوب انشاء كتاب
سنجش رسائل مشكوك اوست.- حال ببينيم كه مقدّمات فوق براى منظور ما چه نتيجه مىبخشد.
بنظر اين جانب مجموع قرائن بر قديمى بودن نثر كتاب دلالت مىكند و قدر مسلّم اين است كه انشاء آن متعلّق بقبل از قرن نهم هجرى است و اگر آثار تازگى مخصوصا در بعض نسخ اين كتاب ديده ميشود بسبب تحريف و تصحيف و مداخلههاى بىمورد نسّاخ است كه انشاء كتاب را از كهنگى انداخته و لباس تازه و نو در آن پوشانيدهاند. خوشبختانه نسخ قديمتر مربوط بقرن ٨- ٩ از اين رساله بدست آمد كه از دستبرد و دستكارى كاتبان بعد مصون و علائم اصالت قديم در آن باقى مانده است.
امّا مقايسه با ساير نوشتههاى شيخ: اگر نثر اين كتاب با دانشنامه و رساله نبض همانندى و هم آهنگى نداشته باشد با بعض رسائل ديگر كه بدو نسبت دادهاند، از قبيل رساله فارسى نفس كه اصل عربى آن موسوم بفصول است و رساله ظفرنامه وجوديّه و معراجنامه و قراضه طبيعيّات و مبدأ و معاد و جرّ ثقيل و غيره، چندان مباينت ندارد، سهل است كه نثر اين كتاب از امثال رساله جرّ ثقيل كه تصحيح آن نيز بر عهده اين جانب بود بسيار كهنهتر و اصيلتر است. ضمنا از اين نكته غافل نبايد بود كه ممكن است نوشتههاى فارسى خود شيخ همه بيك سبك و يكدست و يكنواخت نباشد و طول اقامت او در عراق و آميزش وى با عراقيان [١] سبك انشاء خراسانى او را تدريجا آميخته باسلوب عراقى كرده باشد
[١] - شيخ مدتى حدود چهارده سال متوالى بعهد حكومت علاء الدّوله ابو جعفر ابن كاكويه در اصفهان اقامت داشت كه آنجا را مهد و صرّه عراق مىگفتند.