كنوز المعزمين - ابن سينا - الصفحة ٢٦ - مشرب و مذاق شيخ در فلسفه- رفع شبهه استبعاد
فلاسفه خشك جامد نيست كه هيچ بويى از عرفان و اشراق بمشامش نرسيده باشد، بلكه روح فيضياب او از سر چشمه مشرب عرفان نيز بحدّ كافى سيراب شده و تشنهكامان زلال معرفت را از منبع صافى طبع فيّاض خود رحيق تحقيق بخشيده و رشحهيى از آن را در فصول آخر كتاب اشارات (نمط تاسع و عاشر) كه آخرين تأليفات گرانمايه وى مىباشد با بيانى پخته و جزيل آشكار ساخته است.
شيخ خود از فلاسفهايست كه بامكان صدور عجايب و غرايب طبيعى و خوارق عادات اعتقاد دارد و آثار سحر و شعبده و طلسمات و عزائم و نيرنجات و امثال آن را جزو اوهام كاذبه نمىشمارد، و ظهور اين آثار را با موازين علمى و منطق عقلى مخالف و منافى نمىداند و يكى از اصول مسلّم او درباره اين امور و نظاير آن قاعدهايست كه در سابق گفتيم «كلّ ما قرع سمعك ... الخ» يعنى هر چه را بشنوى تا دليل قطعى بر امتناع آن نباشد آن را در جاى ممكن بدار و بانكارش مبادرت مكن.
وى در نمط دهم اشارات در اسرار آيات راجع بعجايب طبيعى بتفصيل گفتگو مىكند و ظهور خوارق عادت را بطرق مختلف با مبانى عقلى مباين نمىشمارد، و كسانى را كه محض اظهار فضيلت و امتياز خود از عوام هر چيزى را بر خلاف عادت بشنوند بىدرنگ انكار كنند مىنكوهد و اين انكار را خود نوعى از جهل و عامىگرى مىخواند كه هر چه را مخالف ظاهر طبيعت و خارج از حدود معلومات ناقص خود ديدند بر فور تكذيب كنند. «بَلْ كَذَّبُوا بِما لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ» [١].
[١] آيه قرآن مجيد.