امّا شبهه دوم كه راجع است بانشاء و اسلوب نثر كتاب، مشكلى است بجا و بمورد كه بايد آن را حلّ كرد. زيرا سبك انشاء و اسلوب جمله بندى و نسج تركيبات و استعمال لغات و بكار بردن صنايع بديعى و امثال اين امور، و همچنين مقايسه آثار با يكديگر، در نظر اهل فن يكى از موازين و مقياسات دقيق و قرائن و امارات ظنّى صحيح براى تشخيص عصر تأليف كتب فارسى است، چنانكه املاء و رسم الخطّ و تصوير و امثال آن از علائم تعيين زمان تقريبى كتابت نسخه است.

بعقيده من كسى كه در نوشته‌هاى فارسى تمرين و تدرّب و بزبان اهل قلم آشنايى كامل داشته باشد ميتواند با مطالعه مختصر از روى اثر پى بتاريخ ظهور آن ببرد، باين معنى كه خاصيّت عصرى آن را تميز بدهد مثلا بگويد كه فلان نثر سبك و حالت نوشته‌هاى قرن پنجم را دارد هر چند نويسنده‌اش در قرنهاى بعد بوده و بمدد ذوق و چيره‌دستي استادى اسلوب قرون ما قبل را تقليد كرده باشد- و همين مقياس در نظم فارسى نيز بكار است.

در صورتى كه منتسب اليه يك اثر صاحب آثار مسلّم ديگر هم باشد، واضح است كه بايد اثر مشكوك را با آثار محقّق مقايسه كرد.

و اين حالت كاملا درباره شيخ بزرگوار ما صدق ميكند كه آثار فارسى مسلّم الصدورش مانند دانشنامه و رساله نبض‌ [١] مقياسى براى‌

[١] در سر گذشت شيخ بقلم شاگردش ابو عبيد جوزجانى كه نسخه كامل قديم آن با نقل طبقات الاطباء فرق و در بعضى جهات بر آن مزيّت دارد تصريح شده است كه شيخ كتاب علائى و رساله نبض را بفارسى نوشت.- در نقل طبقات الاطباء نيز مى‌نويسد «مختصر فى النبض بالعجمية».