گاه نيز دانشمندان ايرانى كتب خود را عينا يا با اندك تفاوتى بدو زبان فارسى و عربى مى‌نوشتند چنانكه ابو نصر حسن بن على منجم قمى كتاب بارع مدخل احكام نجوم و ابو ريحان بيرونى كتاب التفهيم لاوائل صناعة التنجيم و ابو الحسن على بن احمد نسوى كتاب حساب و زين الدين سيد اسماعيل جرجانى كتاب ذخيره خوارزمشاهى و شهمردان بن ابو الخير كتاب البدائع و نزهت نامه علائى را بدو زبان مذكور نوشته‌اند تا مسلمانان همگى بتوانند از آنها بهره‌مند شوند.

بدين ترتيب زبان فارسى كه در عصر ساسانيان زبان تمدنى و فرهنگى بود با آنكه چندى تحت شعاع زبان عربى قرار گرفت بتدريج جاى خود را در كنار زبان عربى كه براى دانشمندان ايرانى مسلمان بمنزله زبان لاتينى نزد مؤلّفان اروپائى شمرده ميشد باز كرد و بهمّت اميران و پادشاهان فارسى دوست يا رجالى كه بزبان عربى آشنائى نداشتند، رنگ و خاصيت زبان علمى گرفت و صاحب تصنيفات و تأليفات علمى و فنى و دينى و كلامى و فلسفى شد لكن بدبختانه بسيارى از آن آثار مفقود شده و نسبة عده قليلى از آنها باقى مانده است.

چون بررسى تاريخ نوشته شدن مؤلفات علمى و فنى فارسى تا حدى ما را بنظريه‌هاى علمى و بتاريخ علومى كه در سير فرهنگ و تمدن ايران تأثير داشته آگاه مى‌كند ما در اينجا فهرستى از آن نوع تأليفات كه متعلق بقرن چهارم و پنجم هجرى است، اعمّ از نوشته‌هايى كه باقى مانده و آنها كه از ميان رفته بدون قصد استقصاء كامل ثبت‌