قراضه طبيعيات - ابن سينا - الصفحة ١٢ - ابو سعد محمد بن محمد غانمى
بوده بنحوى كه امير تأليف كتابى را در مسائل طبيعى بر عهده وى گذاشته است (رش: ص ٢- ٤). اگر جمله دعائى «درود ... بر اهل بيت و ياران او عليهم السلام» كه پس از نام پيغامبر در مقدمه كتاب (ص ١) آمده از تصرفات و ملحقات كاتبان نباشد [١] احتمال ميتوان داد كه مؤلّف مذهب شيعى داشته يا بدان متمايل بوده است [٢].
اطلاعات ما از كار علمى مؤلّف قراضه طبيعيات نسبة بيشتر است و در بعضى از بابها مطالبى راجع باين امر وجود دارد مؤلف يك جا (ص ٦٤) گويد: «... و اندر كتاب الوان كه كردهام ببرهان درست كردهام ...» و در جاى ديگر (ص ٧٢) گويد: «و اين اندر كتاب هوان الالوان [٣] مستوفى بگفتهام بمثالهاى روشن اگر در اين معاودت كرده آيد سخن دراز گردد ...» ظاهرا هر دو اشاره مربوط بيك كتابست كه معلوم نيست آيا بزبان فارسى بوده است يا بعربى و بنا بر اين صاحب قراضه طبيعيات را چنانكه بيهقى نيز در شرح حال وى تصريح كرده تصنيفات ديگر نيز بوده كه از سوء حظ بما نرسيده است.
از مواضع ديگر كتاب و از اظهار نظرهاى مؤلّف بخوبى معلوم ميشود كه او خود در طبيعيّات صاحب تجربه و عمل بوده و در بعض مباحث
[١] - جزء «اهل بيت» در دو نسخه ذكر شده و در يك نسخه محذوفست.
[٢] - ولى چنانكه نوشتيم اين مطلب احتمالى است نه قطعى زيرا پيروان مذاهب اربعه اسلامى نيز خاصه شافعيان در تصنيفات خود نسبت بخاندان پيغمبر تكريم و تفخيم ميكردند و شعراى سنى مذهب در مدح امامان شيعه اشعار ميسرودند (رش: عبد الجليل قزوينى رازى، كتاب النقض ص ٢٥٢) بدين سبب بصرف ملاحظه جمله دعائى مذكور در متن و نظاير آن بدون قراين ديگر بشيعى بودن نويسنده و آورنده آن حكم قطعى بتى نمىتوان كرد.
[٣] - ظاهرا: صوان الالوان. رش: ص ٧٢، ذيل شماره ١.