جامع الشتات (فارسي) - الميرزا القمي - ج ١ - الصفحة ١٨٠ - كتاب الصلاة

١: برزگر: در فارسى دو كلمه هم خانواده " برز " و " برز " هست:
برز - با ضمه اول -: پشته، كوه، بلندى، ارتفاع، تنه درخت، ساقه.
دريغ آن رخ خسرو آراى اوى - دريغ آن قد برز بالاى اوى برز - با فتحه اول -: بلند شونده، ارتفاع يابنده، قد كشنده، آنچه مىرود تا ساقه يا بوته يا تنه درخت شود.
آيا ميان اين واژه با واژه " برز - بارز " عربى ارتباط ريشه‌اى هست يا نه؟ -؟ معلوم نيست و همين‌طور است رابطه برز و برج. عرب‌ها نام البرج را به قله دماوند گذاشتند و فارس‌ها آن را به البرز يعنى لغت خودشان تبديل كردند.
برزگر: ساقه پرور، بوته پرور، كسى كه از بذر ساقه و بوته به وجود مىآورد.
در بعضى لغتنامه‌ها، برز، و " ورز " را با هم مترادف و به معناى كار، عمل، گرفته‌اند كه درست نيست بل برز، و " ورز " با هم مرتبط هستند و به همين جهت به گاو " و رزو " نيز گفته شد.
و نيز برز را به معناى كشت و زراعت گرفته‌اند كه باز درست نيست و زراعت مصداقى از مصاديق برز، است.
برزگر در اصطلاح متن اين كتاب يعنى كسى كه تنها بر زايندن و پروريدن به عهده اوست و از عوامل چهارگانه (زمين، بذر، نيروى حيوانى، نيروى انسانى) كشاورزى، تنها نيروى انسانى به عهده اوست كه در مناطقى از آذربايجان به آن " سه پانچى " يعنى كسى كه سه پان، سه عامل را از ارباب مىگيرد، گفته مىشد.
البته گاهى برزگر تنها يك عامل، يعنى زمين و گاهى دو عامل زمين و نصف بذر را از ارباب مىگرفت و بقيه را خودش تامين مىكرد ولى آنچه در متن بالا مورد نظر است همان مورد اول است.