تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٣ - تفسير سرنوشت مفسدان در زمين

او را مورد محبت قرار مى‌داد، ولى او در باطن مرد منافقى بود، در يك ماجرا زراعت بعضى مسلمانان را آتش زد و چهارپايان آنان را كشت (و به اين ترتيب پرده از روى كار او برداشته شد) در اينجا آيات فوق نازل شد [١] ٢- بعضى ديگر از ابن عباس، نقل كرده‌اند كه آيات مزبور در يكى از جنگهاى اسلامى (سريه رجيع) نازل شده كه طى آن جمعى از مبلغان اسلام كه از طرف پيامبر ص براى تبليغ قبايل اطراف مدينه اعزام شده بودند، طى يك توطئه ناجوانمردانه شهيد شدند [٢] ولى شان نزول اول با مضمون آيات، تناسب بيشترى دارد، و در هر حال درسى كه از اين آيات فرا گرفته مى‌شود، عمومى و همگانى و براى هميشه است.

در نخستين آيه، اشاره سر بسته‌اى، به بعضى از منافقان كرده، مى‌فرمايد:

" و بعضى از مردم چنين هستند كه گفتار او در زندگى دنيا مايه اعجاب تو مى‌شود (ولى در باطن چنين نيست) و خداوند بر آنچه در قلب اوست گواه مى‌باشد، و او سرسخت‌ترين دشمنان است" (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُعْجِبُكَ قَوْلُهُ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ يُشْهِدُ اللَّهَ عَلى‌ ما فِي قَلْبِهِ وَ هُوَ أَلَدُّ الْخِصامِ‌).

" الد" به معنى كسى است كه دشمنى شديد دارد، و اصل آن از لديد گرفته شده كه به دو طرف گردن گفته مى‌شود، و كنايه از كسى است كه از هر طرف روى آورد، بر دشمنى غلبه مى‌كند، و" خصام" معنى مصدرى دارد و به معنى خصومت‌

[١] تفسير ابو الفتوح رازى، و بسيارى از تفاسير ديگر ذيل آيه مورد بحث.

[٢] تفسير ابو الفتوح رازى، جلد ٢ صفحه ١٤٠ (اين شان نزول را كمتر نقل كرده‌اند).