تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٥ - تفسير سرنوشت مفسدان در زمين

در معنى حرث و نسل، تفسيرهاى ديگرى نيز ذكر شده از جمله اينكه: منظور از" حرث" زنانند، به قرينه آيه شريفه (نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ‌) [١] و منظور از" نسل"، اولاد است، يا اينكه منظور از حرث در اينجا، دين و آيين است، و نسل مردم (اين تفسير مطابق حديثى است از امام صادق ع كه در تفسير مجمع البيان نقل شده است) [٢] به هر حال تعبير به" يُهْلِكَ الْحَرْثَ وَ النَّسْلَ‌"، كلام بسيار مختصر و جامعى است كه توليد فساد را در سطح جامعه در زمينه اموال و انسانها، شامل مى‌شود.

*** در آيه بعد مى‌افزايد: هنگامى كه او را از اين عمل زشت نهى كنند" و به او گفته شود از خدا بترس (آتش لجاجت در درونش شعله‌ور مى‌گردد) و لجاج و تعصب، او را به گناه مى‌كشاند" (وَ إِذا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ‌). [٣] او نه به اندرز ناصحان، گوش فرا مى‌دهد، و نه به هشدارهاى الهى بلكه پيوسته با غرور و نخوت مخصوص به خود، بر خلافكارى‌هايش مى‌افزايد، چنين كسى را جز آتش دوزخ رام نمى‌كند، و لذا در پايان آيه مى‌فرمايد:" آتش دوزخ براى آنها كافى است و چه بد جايگاهى است" (فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ وَ لَبِئْسَ الْمِهادُ).

در حقيقت اين يكى از صفات زشت و ناپسند منافقان است كه بر اثر تعصب و لجاجت خشك و خشونت آميز در برابر هيچ حقيقتى تسليم نمى‌شوند، و همين تعصب و غرور آنها را به بدترين گناهان مى‌كشاند، بديهى است اين چوبهاى كج، جز با آتش دوزخ راست نمى‌شوند!

---

[١] سوره بقره، آيه ٢٢٣.

[٢] مجمع البيان، جلد اول، صفحه ٣٠٠.

[٣]" عزت" در اصل نقطه مقابل" ذلت" است، ولى در اينجا به معنى غرور و" نخوت" مى‌باشد (روح المعانى جلد ٢ صفحه ٩٦) ولى" راغب" در" مفردات"، اين واژه را به معنى قدرت شكست‌ناپذير تفسير كرده و مى‌گويد: گاهى مجازا به معنى غرور و نخوت نكوهيده آمده است، مانند آيه مورد بحث.