تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٧٠ - نكته شفاعت چيست؟

اينها همه در صورتى است كه ضمير در" ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ‌" به شفيعان يا شفاعت‌شدگان برگردد، ولى اين احتمال نيز داده شده است كه بازگشت ضمير به تمام موجودات عاقل كه در آسمانها و زمين قرار دارند باشد كه در ضمن به جمله" لَهُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ‌" آمده بود، و تاكيدى است به قدرت كامله پروردگار بر همه چيز و عدم توانايى ديگران، زيرا آن كسى كه از گذشته و آينده خود بى خبر است و از غيب آسمانها و زمين آگاهى ندارد، قدرتش بسيار محدود است، به عكس كسى كه از همه چيز در هر عصر و زمان در گذشته و آينده آگاه است قدرتش بى پايان مى‌باشد و به همين دليل هر كارى حتى شفاعت بايد به فرمان او صورت گيرد.

و به اين ترتيب ميان هر دو معنى مى‌توان جمع كرد.

در اينكه منظور از" ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ ما خَلْفَهُمْ‌" چيست؟ مفسران احتمالات متعددى داده‌اند، بعضى گفته‌اند منظور از ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ‌، امور دنيا است كه در پيش روى انسان قرار دارد، وَ ما خَلْفَهُمْ‌ به معنى امور آخرت است كه پشت سر انسان مى‌باشد و بعضى به عكس معنى كرده‌اند.

بعضى نيز آن را اشاره به اجل انسان، يا اعمال خير و شر او دانسته‌اند و يا امورى را كه مى‌دانند و نمى‌دانند.

اما با مراجعه به آيات قرآن استفاده مى‌شود كه اين دو تعبير در بعضى از موارد در مورد مكان به كار رفته مانند آيه ١٧ سوره اعراف كه از قول شيطان نقل مى‌كند لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ‌:" من از پيش رو و پشت سر و از طرف راست و چپ به سراغ آنها مى‌روم" واضح است كه در اينجا اين دو تعبير ناظر به مكان است، و لذا چپ و راست را نيز اضافه كرده است.

و گاه به معنى قبل و بعد زمانى است، مانند آنچه در آيه ١٧٠ سوره آل عمران‌