و اگر فزع و تفزيع را به دلهاى آنان نسبت داده، براى اين است كه دلالت كند بر اينكه آن چنان از خود بى خود، و از هر چيز ديگرى منصرف هستند، كه غير از پروردگارشان به هيچ چيز ديگر توجه ندارند، و اين بى توجهى هم چنان ادامه دارد، تا وقتى كه فزع دلشان به امر الهى برطرف شود، كه البته بدون درنگ و بلافاصله برطرف مى‌شود، و تخلف‌پذير هم نيست، چون امر الهى تعطيل و تاخير نمى‌پذيرد، هم چنان كه فرموده:(إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ)[١] پس نظر به اين معنا از آيه شريفه استفاده مى‌شود، كه ملائكه هم چنان در فزع هستند، تا با صدور امر الهى فزعشان زايل شود.

(قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ)- اين جمله دلالت دارد بر اينكه ملائكه طوائفى مختلف و بسيارند، كه بعضى از بعضى ديگر از امر الهى بعد از صدور آن و بعد از آنكه فزع از دلهاى پرسش كنندگان زايل شده باشد، مى‌پرسند كه چه فرموده. و اگر طوائف مختلف نبوده باشند بعد از صدور امر الهى، و زايل شدن فزع از دلها، بايد همه آن امر را فهميده باشند، نه اينكه طايفه‌اى از طائفه ديگر بپرسد، كه خداى تعالى چه فرمود؟

از اين جا معلوم مى‌شود كه زايل شدن فزع از دلها، و نزول امر الهى، نسبت به بعضى جلوتر انجام مى‌شود، تا بعضى ديگر، و به همين جهت است آنهايى كه بعدا آرامش قلبى پيدا مى‌كنند، از آنهايى كه قبلا آرامش پيدا كرده‌اند، مى‌پرسند: امر الهى چه بود، چون طبق قاعده بايد مسئول قبل از سائل اطلاع پيدا كرده باشد.

پس معلوم مى‌شود همان طور كه گفتيم ملائكه مراتب مختلف، و مقامات متفاوتى دارند، بعضى ما فوق بعضى ديگرند، آنها كه در مرتبه پايين‌ترند، امر الهى را از آنها كه عالى‌ترند دريافت مى‌كنند، البته بدون فاصله، و بدون تخلف، و اين خود اطاعت طبقه پايين از طبقه بالا است، هم چنان كه از دقت در آيه‌(وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ)[٢]، و آيه‌(ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٍ مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ)[٣] كه در وصف روح الامين است، اين اختلاف مراتب‌

[١] سوره يس، آيه ٨٢.

[٢] هيچ يك از ما نيست مگر آنكه مقامى معلوم دارد. سوره صافات، آيه ١٦٤.

[٣] نيرومندى كه نزد عرش مقام دارد، و سايرين از او اطاعت مى‌كنند، و او خود امين است. سوره تكوير، آيه ٢٠ و ٢١.