ما وقتی که به سیره نبوی مراجعه می‌کنیم می‌بینیم آن حضرت در تمام دوره‌ سیزده ساله مکه به احدی اجازه جهاد و حتی دفاع نداد ، تا آنجا که واقعا مسلمانان به تنگ آمدند و با اجازه آن حضرت گروهی به حبشه مهاجرت کردند ، اما سایرین ماندند و زجر کشیدند . تنها در سال دوم مدینه بود که رخصت‌ جهاد داده شد .
در دوره مکه مسلمانان تعلیمات دیدند ، با روح اسلام آشنا شدند ، ثقافت‌ اسلامی در اعماق روحشان نفوذ یافت . نتیجه این شد که پس از ورود در مدینه هر کدام یک مبلغ واقعی اسلام بودند و رسول اکرم که آنها را به‌ اطراف و اکناف می‌فرستاد خوب از عهده بر می‌آمدند . هنگامی هم که به‌ جهاد می‌رفتند می‌دانستند برای چه هدف و ایده‌ای می‌جنگند . به تعبیر امیرالمؤمنین علیه‌السلام : « و حملوا بصائرهم علی اسیافهم » [١] .
" همانا بصیرتها و اندیشه‌های روشن و حساب شده خود را بر شمشیرهای خود حمل می‌کردند " .
چنین شمشیرهای آبدیده و انسانهای تعلیمات یافته بودند که توانستند رسالت خود را در زمینه اسلام انجام دهند . وقتی که تاریخ را می‌خوانیم و گفتگوهای این مردم را که تا چند سال پیش جز شمشیر و شتر چیزی را نمی‌شناختند می‌بینیم ، از اندیشه بلند و ثقافت اسلامی اینها غرق در حیرت‌ می‌شویم .
در دوره خلفا با کمال تأسف بیشتر توجهات به سوی

[١] نهج البلاغه ، خطبه . ١٤٨