عشق نفس را تکمیل و استعدادات حیرت انگیز باطنی را ظاهر می‌سازد . از نظر قوای ادراکی الهام بخش و از نظر قوای احساسی ، اراده و همت را تقویت می‌کند ، و آنگاه که در جهت علوی متصاعد شود کرامت و خارق عادت‌ به وجود می‌آورد .
روح را از مزیجها و خلطها پاک می‌کند و به عبارت دیگر عشق تصفیه گر است . صفات رذیله ناشی از خودخواهی و یا سردی و بی‌حرارتی را از قبیل‌ بخل ، امساک ، جبن ، تنبلی ، تکبر و عجب ، از میان می‌برد . حقدها و کینه‌ها را زائل می‌کند و از بین برمی دارد گو اینکه محرومیت و نا کامی در عشق ممکن است به نوبه خود تولید عقده و کینه‌ها کند .

از محبت تلخها شیرین شود

از محبت مسها زرین شود [١]

اثر عشق از لحاظ روحی در جهت عمران و آبادی روح است و از لحاظ بدن در جهت گداختن و خرابی . اثر عشق در بدن درست عکس روح است . عشق در بدن‌ باعث ویرانی و موجب زردی چهره و لاغری اندام و سقم و اختلال هاضمه و اعصاب است . شاید تمام آثاری که در بدن دارد آثار تخریبی باشد ولی‌ نسبت به روح چنین نیست ، تا موضوع عشق چه موضوعی ، و تا نحوه استفاده‌ شخص چگونه باشد ؟ بگذریم از آثار اجتماعیش ، از نظر روحی و فردی غالبا تکمیلی است ، زیرا تولید قوت و رقت و صفا و توحد و همت می‌کند ،

[١] مثنوی معنوی .