&gt هیچکس از شما همچون من با تحکیم مخالف بود ؟ گفتند : خدایا ! تو شاهدی که نه . گفت : آیا شما مرا وادار نکردید که بپذیرم ؟ گفتند : خدایا ! تو شاهدی که چرا . گفت : پس چرا با من مخالفت می‌کنید و مرا طرد کرده‌اید ؟ گفتند : گناهی بزرگ مرتکب شده‌ایم و باید توبه کنیم . ما توبه کردیم ، تو نیز توبه کن . گفت : " استغفر الله من کل ذنب » " آنها هم که در حدود شش هزار نفر بودند برگشتند و گفتند که علی توبه کرد و ما منتظریم که فرمان دهد و به طرف شام حرکت کنیم . اشعث بن قیس در محضر او آمد و گفت : مردم می‌گویند شما تحکیم را گمراهی می‌دانید و پایداری بر آن را کفر . حضرت منبر رفت و خطبه خواند و گفت : هر کس که‌ خیال می‌کند من از تحکیم برگشته‌ام دروغ می‌گوید و هرکس که آن را گمراهی‌ شمرد خود گمراهتر است . خوارج نیز از مسجد بیرون آمدند و دوباره بر علی‌ شوریدند " . حضرت می‌فرماید این مورد اشتباه بوده است از این نظر که معاویه و اصحابش می‌خواستند حیله کنند و از این نظر که ابوموسی نالایق می‌بوده و من‌ هم از اول می‌گفتم ، شما نپذیرفتید ، و اما این دلیل نیست که اساس تحکیم‌ باطل باشد . از طرفی ما بین حکومت قرآن و حکومت افراد مردم فرق نمی‌گذشتند . قبول‌ حکومت قرآن اینست که در حادثه‌ای به هر چه قرآن پیش بینی کرده است عمل‌ شود و اما قبول حکومت افراد پیروی کردن از آراء و نظریات شخص آنان‌ است و قرآن که خود سخن نمی‌گوید باید حقایق آن را با اعمال نظر به دست‌ آورد و آن هم بدون افراد مردم امکان پذیر نیست . حضرت خود در این باره‌ می‌فرماید : انا لم نحکم الرجال و انما حکمنا القرآن ، و هذا القرآن انما هو خط مسطور بین الدفتین ، لا ینطق بلسان و لابد له من ترجمان ، و انما ینطق عنه‌ الرجال ، و لما دعانا القوم الی ان نحکم بیننا القرآن لم نکن الفریق‌ المتولی عن کتاب الله ، و قد قال سبحانه : " فان تنازعتم فی شی‌ء

فردوه الی الله و الرسول »" فرده الی الله ان نحکم بکتابه ، و رده الی‌ الرسول ان نأخذ بسنته ، فاذا حکم بالصدق فی کتاب الله فنحن احق الناس‌ به ، و ان حکم بسنة رسول الله فنحن أولاهم به ». (نهج البلاغه ، خطبه ١٢٥). " ما حاکم قرار ندادیم مردمان را بلکه قرآن را حاکم قرار دادیم و این‌ قرآن خطوطی است که در میان جلد قرار گرفته است ، با زبان سخن نمی‌گوید و بیان کننده لازم &gt