مثلا خدای نکرده در میان ما ، مخصوصا در میان طبقه به اصطلاح مقدس ماب ما این روح حلول نکرده است ؟ اینها مطلبی است که جداگانه باید بررسی شود . ما اگر روح مذهب خارجی‌ را درست بشناسیم شاید بتوانیم به این پرسش پاسخ دهیم . ارزش بحث‌ درباره خوارج از همین نظر است . ما باید بدانیم علی چرا آنها را " دفع‌ " کرد ، یعنی چرا جاذبه علی آنها را نکشید و برعکس ، دافعه او آنها را دفع کرد ؟ مسلما چنانکه بعدا خواهیم دید تمام عناصر روحی که در شخصیت خوارج و تشکیل روحیه آنها مؤثر بود از عناصری نبود که تحت نفوذ و حکومت دافعه‌ علی قرار گیرد . بسیاری از برجستگیها و امتیازات روشن هم در روحیه آنها وجود داشت که اگر همراه یک سلسله نقاط تاریک نمی‌بود آنها را تحت نفوذ و تأثیر جاذبه علی قرار می‌داد ، ولی جنبه‌های تاریک روحشان آنقدر زیاد نبود که آنها را در صف دشمنان علی قرار داد .