منحرف شد. تكبّر، خودبزرگ‌بينى، حسد، پيروى از هواى نفس، جاه و جلال طلبيدن، سبب شد تا سقوط كند و هواى نفس عامل اصلى است كه اگر نباشد نفوذ شيطان هم نيست. «أَبَى‌ وَ اسْتَكْبَرَ وَ كَانَ مِنَ الكَافِرِينَ‌؛ سر باز زد و تكبّر ورزيد و (به خاطر تكبّر و نافرمانيش) از كافران شد» [١] و خداوند او را از آن مقام خلع كرد.

اشكال: ملائكه معصوم و همه تحت فرمان خداوند هستند، اگر شيطان جزءِ ملائكه بوده چرا از فرمان الهى تمرّد و سرپيچى كرد؟

جواب: شيطان از ملائكه نبود بلكه از جنّيان بود.

٢- ما براى سعادت آفريده شده‌ايم‌ «وَ مَا خَلَقْتُ الجِنَّ وَ الإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونَ‌؛ من جنّ و انس را نيافريدم جز براى اين كه عبادتم كنند (و از اين راه تكامل يابند و به من نزديك شوند)» [٢] پس موجود مزاحم (شيطان) براى چيست، آن هم چيزى كه ديده نمى‌شود و قابل دفاع و پيشگيرى نيست، كه با هدف آفرينش سازگار نيست؟

جواب: قرآن مى‌فرمايد شيطان بى‌اختيار در شما نفوذ نمى‌كند، دروازه قلب شما به روى او بسته است و شما دروازه را باز مى‌كنيد؛ در واقع هيچ موجود خبيثى راهى به كشور تن و روح انسان ندارد «إِنَّمَا سُلْطَانُهُ عَلَى الَّذِينَ يَتَوَلَّوْنَهُ وَالَّذِينَ هُمْ بِهِ مُشْرِكُونَ‌؛ تسلّط او تنها بر كسانى است كه او را به سرپرستى خود برگزيده‌اند و آنها كه نسبت به او

[١] سوره بقره، آيه ٣٤.

[٢] سوره ذاريات، آيه ٥٦.